اجونت در کشاورزی

سورفکتانت و اجونت های مورد استفاده در کشاورزی

سورفکتانت و اجونت های مورد استفاده در کشاورزی

سورفکتانتهای مورد استفاده در کشاورزی

سورفکتانتها Surfactant و اجونت ها Adjuvant مواد افزودنی هستند که به محلول آفت کش، علف کش، قارچکش یا کود ها اضافه می شوند تا تاثیر و جذب آنها را افزایش دهند. اینکار معمولا با کاهش کشش سطحی آب انجام می شود.

اجونت در کشاورزی

عکس 4 نوع سورفکتانت

واژه سورفكتانت از واژگان ” Surface active agent ” گرفته شده است که عامل فعال سطحی معنی می دهد. سورفکتانت ها دارای گروههای آبگریز  Hydrophobicکه نقش دم را دارد و گروههای آبدوست hydrophilic که نقش سر را دارد می باشند، بنابراین به تناسب ساختار مولكولی در حلالهای آلی و آب حل می شوند و باعث كاهش كشش سطحی در فصل مشترك روغن – آب و یا هوا – آب می شوند.

سورفکتانت ها کاهش دهنده کشش سطحی هستند که می توانند انرژی سطحی را بین سطوح به میزان زیادی تغییر دهند. خاصیت یک سورفکتانت ناشی از دو گانه بودن ساختمان مولکولی آن است به این معنی که همزمان دارای گروههای آبدوست و آبگریز میباشند.

انواع سورفکتانت های مورد استفاده در کشاورزی

سورفکتانت های غیر یونی Nonionic surfactants

این نوع از سورفکتانت ها یک اجونت بدون بار الکتریکی هستند. این نوع از سورفکتانتها به علت سازگاری آنها با همه آفت کش ها به طور گسترده در کشاورزی به کار برده می شوند. اینها معمولا دارای یک زنجیره الکلی دراز با یک سر الکلی آب دوست و یک دم هیدروکربنی آبگریز (چربی دوست) می باشند.

سورفکتانت مورد استفاده در کشاورزی

سورفکتانت غیر یونی Nonionic surfactants

سورفکتانتهای آمفوتریک   Amphoteric surfactants

این نوع از سورفکتانها ویژگی های یک اسید و یک باز را دارا می باشد و می تواند به صورت یک سورفکتانت آنیونی و یا کاتیونی از خود واکنش نشان دهد. این سورفکتانتها به عنوان سورفکتانتهای دوگانه یا زویترآیونیک Zwitterionic که در زبان آلمانی دوگانه یا هیبرید معنی می دهد و در گذشته به آنها سورفکتانهای دو قطبی Dipolar گفته می شد.چراکه هر دو مرکز آنیونی و کاتیونی آنها به یک مولکول متصل می باشد و دارای هر دو بار منفی و مثبت می باشند.

سورفکتانت آمفوتریک

سورفکتانت آمفوتریک

سورفکتانهای کاتیونی Cationic surfactants

بار این نوع از سورفکتانهتای وابسته به پی اچ می باشد چراکه گروه کاتونی آنها وابسته به تجزیه آمین ها می باشد.سورفکتانتهاییکه دارای یک تا سه گروه آمینی دارند تا هنگامیکه پی اچ کمتر از 10 باشد دارای بار مثبت هستند در حالیکه سورفکتانتهاییکه دارای یک گروه چهارم آمونیومی باشند همواره دارای بار مثبت می باشند و پی اچ در بار مثبت آنها تاثیری ندارد.

سورفکتانتهای آنیونی Anionic surfactants

این سورفکتانتها دارای یک گروه آنیونی در بخش سر هستند.

سورفکتانت

سورفکتانت آنیونی Anionic surfactants

سورفکتانتهای ارگانو سیلیکونی Organo-silicones

این سورفکتانتهای ترکیبی از یک بخش سیلیکونی و یک سورفکتانت غیر یونی یا دیگر سورفکتانتها می باشند.

 سورفکتانتهای نیتروژن دار Nitrogen-surfactant blends

 این نوع از سورفکتانتها تنها برای علفکش ها به کار می روند.

روغن های استری Esterified oil

این سورفکتانتها از واکنش اسید های چرب گرفته شده از روغن های گیاهی با یک الکل ساخته می شوند.

سورفکتانت تولیدی شرکت ژیک شیمی کاو

گردآوری و ترجمه: بخش فنی شرکت ژیک شیمی کاو

ajax loader - سورفکتانت و اجونت های مورد استفاده در کشاورزی

کاهنده پی اچ فیکسر

روش افزایش تاثیر علف کش گلایفوزیت با کنترل کردن اسیدیته

روش افزایش تاثیر علف کش گلایفوزیت با کنترل کردن اسیدیته

معرفی محصول

شرکت ژیک شیمی کاو به منظور افزایش تاثیر علف کش گلایفوزیت برای نخستین بار در کشور مکمل افزایش عملکرد این علف کش را فرموله نموده است. براي افزايش کارايي علف کش گلايفوزيت (رانداپ) مقدار 500 تا 750 سي سي از محصول فيکسر (ماکسفر Maxfer) را با 1000 لیتر آب مخلوط نموده و خوب هم بزنید سپس علف کش را به آن بيافزاييد. همچنین می توان 250 سی سی از سورفکتانت نیوگیت را نیز به محلول سم اضافه نمود.

معمولا 10-12 لیتر گلایفوزیت برای 1000 لیتر آب (برای یک هکتار زمین) مورد نیاز می باشد. افزودن کاهنده پی اچ فیکسر عملکرد اين علف کش را طور چشمگيري افزايش خواهد داد. به هنگام استفاده از فیکسر دز مصرفی گلایفوزیت را 10 تا 20 درصد کاهش دهید. این محصول هم زمان کنترل علف را کوتاه تر می نماید و هم تاثیر سم را به شدت افزایش می دهد.

براي هر سمپاش 20 ليتري 10 تا 15 سي سي فيکسر مورد نياز است. پس از تهيه محلول بلافاصله سمپاشي را آغاز نماييد.

فرمول مصرف گلایفوزیت (رانداپ) :

8-10 لیتر علفکش گلایفوزیت + نیم لیتر فیکسر + 250 سی سی سورفکتانت نیوگیت

افزایش کارایی گلایفوزیت

مکمل گلایفوزیت (فیکسر)

به زودی عکس های مربوط به آزمایش انجام شده در این قسمت بارگذاری خواهد شد.

 

در صورت نیاز به مشاوره در این زمینه یا خرید محصول به صورت آنلاین از راههای زیر با کارشناسان ما تماس بگیرید.

https://t.me/ZhickChemie

https://t.me/grandex

https://www.instagram.com/maxferfertilizers/

و یا از راه ثبت نظر در زیر همین صفحه پیغام بگذارید.

ajax loader - روش افزایش تاثیر علف کش گلایفوزیت با کنترل کردن اسیدیته

نقش 16 عنصر غذایی

نقش عناصر غذایی در گیاهان به اختصار

نقش عناصر غذایی در گیاهان به اختصار

16 عنصر برای رشد مطلوب گیاهان ضروری می باشند. هر یک از آنها به یک اندازه برای رشد گیاه مناسب می یاشد در حالیکه مقدار مورد نیاز آنها بسیار متفاوت می باشد. این گوناگونی در مقدار مورد نیاز گیاهان به عناصر آنها را به سه گروه تقسیم بندی می کند.

  • عناصر پر مصرف یا اولیه

عناصر پرمصرف یا ماکروالمنت یا عناصر اولیه شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم می باشد. این عناصر بیشترین مواد مورد نیاز در برنامه تغذیه محصولات کشاورزی می باشد.

نیتروژن (N):

  • ضروری برای ساخت آمینو اسید ها که سازنده پروتئن ها هستند.
  • ضروری برای فرایند تقسیم سلولی که برای رشد بسیار مهم است.
  • دخالت مستقیم در فتوسنتز
  • به عنوان بخشی از ویتامین ها
  • کمک به ساخت کربوهیدرات ها
  • تاثیر بر واکنش های انرژی زا در گیاهان

 

فسفر (P):

  • دخالت در فتوسنتز، تنفس، ذخیره سازی و جابجایی انرژی، تقسیم سلولی و بزرگ شدن سلول
  • جلوانداختن تشکیل و رشد ریشه ها
  • بهبود کیفیت میوه ها، سبزی ها و دانه ها
  • نقش پایه ای در تشکیل دانه ها (بذر ها)
  • کمک به زنده ماند گیاه در شرایط سخت زمستانی
  • افزایش تاثیر استفاده از آب
  • تسریع در رسیدن میوه ها

 

پتاسیم (K):

  • سوخت و ساز کربوهیدرات ها و شکستن و جابجایی نشاسته
  • افزایش فتو سنتز
  • افزایش تاثیر استفاده از آب
  • ضروری برای ساخت پروتئین
  • مهم در تشکیل میوه
  • فعال سازی آنزیمها و کنترل واکنش آنها
  • بهبود کیفیت میو ها و دانه ها
  • بهبود مقاومت به سرما
  • افزایش مقاومت به بیماری ها

 

  • عناصر غذایی میان‌مصرف:

عناصر میان مصرف شامل گوگرد، منیزیم و کلسیم می باشد.برای بیشتر محصولات کشاورزی این عناصر کمتر از ماکروالمنتها مورد نیاز است.

منیزیم (Mg):

  • عنصر کلیدی در ساخت کلروفیل (سبزینه)
  • بهیود بهره بردای و جابجایی فسفر در گیاه
  • فعال کننده و بخشی از آنزیمها
  • افزایش بهره بردای از آهن توسط گیاه
  • تاثیر در زودرسی و با هم رسیدن میوه ها

 

کلسیم (Ca):

  • به کار رفتن در تشکیل و تقسیم سلولی به صورت مداوم
  • دخالت در سوخت و ساز نیتروژن
  • کاهش تنفس گیاه، کمک به جابجایی فتوسنتز از برگ ها به میوه ها
  • افزایش تشکیل میوه (fruit set)
  • ضروری برای بزرگ شدن مغز بادام زمینی
  • افزایش فعالیت میکروبی

 

گوگرد (S):

  • به عنوان بخشی از اسید های آمینه
  • کمک به گسترش آنزیمها و ویتامین ها
  • افزایش تشکیل گره ها در خانواده لگوم ها
  • کمک به تشکیل دانه
  • کمک به تشکیل کلروفیل

 

  • عناصر کم ‌مصرف:

عناصر ریزمغذی یا میکروالمنت ها یا کم مصرف شامل آهن، منگنز، بور، مس، مولیبدن، کلر و روی می باشد. این عناصر غذایی به مقدار خیلی کم برای گیاهان به کار برده می شود ولی این عناصر برای تولید محصولی سودآور به اندازه بقیه عناصر مهم می باشد. بویژه این عناصر به عنوان فعال کننده بسیاری از کارکرد های گیاه در پشت صحنه عمل می کنند.

آهن (Fe):

  • افزاینده تشکیل سبزینه
  • کارکرد به عنوان حامل اکسیژن
  • دخالت در تقسیم سلولی و رشد

 

روی (Zn):

  • کمک به ساخت هورمون ها و سیستم آنزیمی
  • ضروروی برای ساخت سبزینه
  • ضروری برای تشکیل کربوهیدرات
  • ضروروی برای تشکیل نشاسته
  • کمک به تشکیل دانه

 

منگنز (Mn):

  • عملکرد به عنوان بخشی از سیستمهای آنزیمی معین
  • کمک به ساخت سبزینه
  • افزایش در دسترس قرار گرفتن فسفر و کلسیم

 

مولیبدن (Mo):

  • مورد نیاز برای تشکیل آنزیم نیترات ردوکتاز (Nitrate reductaz) که نیترات را در گیاه به آمونیوم تبدیل می کند.
  • کمک به تشکیل گره در لگومها
  • مورد نیاز برای تبدیل فسفات نا ارگانیک به فرم ارگانیک در گیاهان

 

بور (B):

  • ضروری برای تندش جوانه زنی دانه گرده و رشد لوله های گرده
  • ضروری برای تشکیل دانه و دیواره سلولی
  • زود رس کردن
  • ضروری برای جابجایی شکر
  • تاثیر در نیترژن و کربوهیدرات

 

مس (Cu):

  • کاتالیز کننده بسیاری از فرایند های گیاهی
  • نقش اصلی در فتوسنتز
  • نقش اصلی درمراحل بازتولیدی
  • نقش غیر مستقیم درساخت سبزینه
  • افزایش دهنده محتوای شکر
  • تاثیر در خوشرنگی
  • بهبود دهنده مزه و کیفیت میو ها

 

کلر(Cl):

  • تنظیم کننده زودرسی برخی غلات در برخی خاکها
  • دخالت در جذب فسفر

 

علاوه بر 13 عنصر یاد شده در بالا گیاهان به عناصر کربن، هیدروژن و اکسیژن نیز نیاز دارند که آنها را از هوا و آب دریافت می نمایند.

گردآری و ترجمه: بخش فنی شرکت ژیک شیمی کاو

 

در صورت نیاز به مشاوره در زمینه تغذیه گیاهی یا خرید کود به صورت آنلاین از راههای زیر با کارشناسان ما تماس بگیرید.

https://t.me/ZhickChemie

https://t.me/grandex

و یا از راه ثبت نظر در زیر همین صفحه پیغام بگذارید.

 

ajax loader - نقش عناصر غذایی در گیاهان به اختصار

کنه سرخ

سمپاشی زمستانه باغات

سمپاشی زمستانه باغات

20 نکته برای سمپاشی زمستانه باغات

مبارزه زمستانه با آفات و بیماری ها که اصطلاحا به آن مبارزه پیش بهاره گفته می شود یکی از بهترین راههای مبارزه با آقات و بیمارهای گیاهی می باشد که از طغیان آفات در بهار جلوگیری نموده و علاوه بر کاهش خسارت هزینه مبارزه با آفات را در بهار و تابستان پایین می آورد.

در ادامه ۲۰ نکته مهمی که به هنگام سمپاشی زمستانه باید مورد توجه قرار گیرد در پی می آید:

 

۱- قبل از عملیات سمپاشی با کارشناسان گیاهپزشکی مشورت نمایید.

 

2- سمپاش زمستانه را پس از هرس درختان انجام دهید.

 

3- حداقل یک هفته قبل از تورم جوانه ها عملیات سمپاشی را انجام دهید.

 

4- سمپاشی را ترجیحاً با سمپاشهای موتوری انجام دهید و حتی المقدور از سمپاشهای پشتی به علت کارایی کمتر استفاده نکنید.

 

5- سمپاشی باید به گونه ای باشد که محلول سمی مثل قطرات باران از روی شاخه درختان به پایین بچکد.

 

6- تنه درختان از شاخه ها هم مهمتر است. پس سمپاشی تنه درختان و حتی سایه انداز درختان را هم فراموش نکنید.

سمپاشی پیش بهاره

سمپاشی زمستانه

7- برای سمپاشی از مخلوط روغن ولک و یک سم حشره کش مانند دورسبان و تخم کنه کش مانند کلوفنتزین استفاده نمایید.

 

۷- برای اجتناب از دفعات سمپاشی می توانید از یک سم قارچکش مانند مانکوزب هم استفاده کنید.

 

8- میزان مصرف روغن ولک ۲ درصد( ۲ لیتر در صد لیترآب) است .اما برای تأخیر در جوانه زنی درختان در جهت جلوگیری از سرمازدگی میزان روغن را می توانید بین ۴-۲ درصد بکار ببرید.

 

9- قبل از مصرف روغن یا سموم ابتدا آنها را در مقداری آب ولرم به خوبی حل نمایید و سپس در مخزن سمپاش بریزید.

 

۱0- قبل از مصرف سموم و یا روغن به تاریخ مصرف محصول دقت نمایید.

 

۱1- فاصله سمپاشی تا بارندگی از ۲۴ ساعت کمتر نباشد اما فاصله سه روز مناسب است.

 

۱2- در هنگام سمپاشی و برای جلوگیری از آسیب سموم حتماً از دستکش، کلاه، عینک،لباس کار، ماسک و عینک و حتی چکمه استفاده نمایید.

 

۱3- در حین عملیات سمپاشی از هرگونه خوردن و آشامیدن پرهیز نمایید.

 

۱4- پس از پایان عملیات سمپاشی، خوردن یک لیوان شیر از توصیه های دیگر ما برای شماست.

 

۱5- پس از پایان سمپاشی مخزن سمپاشها را به دقت بشویید.

 

۱6- از بکار بردن مخلوط های سم باقیمانده در سمپاشها که برای مدت طولانی باقی مانده است پرهیز کنید.

 

۱7- از ریختن باقیمانده مخلوط های سمی در آبهای زیرزمینی و یا آبهای روان اکیداً خودداری نمایید.

 

۱۹- در صورتی که پس از سمپاشی احساس سردرد، سرگیجه و تهوع داشتید سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.

 

۲۰- از سموم تولیدی شرکتهای معتبر استفاده نمایید.

 

ajax loader - سمپاشی زمستانه باغات

شاخص نمک

شاخص شوری کود و خاک

شاخص شوری کود و خاک

تقریبا همه مواد کودی نمک هستند. هنگامیکه کود ها در خاک حل می شوند، غلظت نمک را در محلول خاک بالا می برند. افزایش در غلظت نمک باعث افزایش پتانسیل اسمزی محلول خاک می شود. افزایش پتانسیل اسمزی باعث سخت تر شدن جذب آبی می شود که بذر ها و یا گیاهان برای رشد عادی شان به آن نیاز دارند.

تمایلات جدید در قرار دادن کود ها بر روی بذر و یا در ردیفهای نزدیک به بذر این موضوع را با اهمیت می کند و یادآوری می کند که افزایش غلظت نمک در کودهای باند شده با بذر ها می تواند باعث آسیب به بذر و گیاهچه شود. قرار دادن کودها حدود 5 سانت دورتر از بذر ها معمولا باعث پیشگیری از آسیب دیدگی می شود. به کاربردن مقدار اضافی کود های استارتر بویژه در شرایط خشکی نیز باعث آسیب دیدگی بذر میشود.

تعریف شاخص شوری

شاخص نمک یا اندیس شوری  (SI) با مقایسه “افزایش پتانسیل اسمزی که هر ماده کودی با اضافه کردن به آب ایجاد می کند و افزایش پتانسیل اسمزی هنگامیکه برابر وزنی آن نیترات سدیم به آب اضافه می شود، محاسبه می گردد.

شاخص شوری کود های چند عنصری دارای N، P و K برابر مجموع شاخص شوری هر یک از این مواد کودی می باشد.

جدول شاخص نمک کود ها

جدول شاخص شوری مواد کودی

شاخص شوری نیترات سدیم 100 تعریف شده است. مواد کودی که دارای شاخص شوری بیشتر از 100 باشند، پتانسیل اسمزی بیشتری به نسبت هم وزن نیترات سدیم ایجاد می کنند. مواد کودی که دارای شاخص شوری کمتر از صد باشند، پتانسیل اسمزی کمتری به نسبت هم وزن نیترات سدیم ایجاد می کنند.

شاخص شوری مقدار ماده کودی را که ممکن است باعث اسیب به گیاه شود را پیش بینی نمی کند. شاخص شوری مواد کودی را نسبت به هم طبقه بندی می کند و نشان می دهد کدام ماده کودی ممکن است باعث آسیب به گیاه شود. امکان اینکه کودهای مخلوط با درجه کودی یکسان (به عنوان مثال کود 10-10-10) با مواد اولیه کودی مختلفی فرموله نمود که شاخص نمک متفاوتی داشته باشند وحود دارد.

مقاومت گیاهان نسبت به افزایش پتانسیل اسمزی بسیار متفاوت است. گندم نسبت به شوری بالا  نسبتا مقاوم است درحالیکه سویا بسیار حساس می باشد. ذرت مقاومت متوسطی دارد.

گرد آوری و ترجمه: بخش فنی شرکت ژیک شیمی کاو

منابع

Salt Index of Fertilizers, 1986, Pm-1274d, Iowa State University

Fertilizer Application and Technology, 1999, Meister Publishing

ajax loader - شاخص شوری کود و خاک

تولید کننده کود مکسفر

کود و انواع آن در کشاورزی و باغبانی

کود و انواع آن در کشاورزی و باغبانی

هر ماده ای که جهت تامین عناصر غذایی در اختیار گیاه قرار میگیرد، کود گفته می شود.

 انواع کود ها:  شامل کودهای شیمیایی، دامی ، مایع ، بیولوژیک ، سبز.

کود های شیمیایی شامل کود های ازت بالا، فسفر بالا، پتاس بالا، تک عنصری و چند عنصری، ماکروالمنت ، میکروالمنت های کلاته، ان پ کا یا ان پی کی و کود مخلوط ریز مغذی ها یا میکرومیکس می باشد.

fertilizer

انواع کود های قابل استفاده در کشاورزی

کود سبز : کار برگردانیدن بافت سبز و نپوسیده گیاهی به خاک ، کود سبز دادن و گیاهی که به این منظور به کار می رود را به نام کود سبز خوانند.

کود بیولوژیک : کود زیستی شامل مواد نگهدارنده با جمعیت متراکم یک یا چند نوع میکروارگانیسم مفید خاکزی و یا به صورت فرآورده متابولیکی این موجودات می باشد که به منظور تامین عناصرغذایی مورد نیاز گیاه در یک  اکوسیستم زراعی به کار می روند.

کود مایع : دارای یک یا چند عنصر غذایی به صورت محلول در آب می باشد.

ژیک شیمی کاو تولید کننده کود و فرآورده های شیمیایی با نام تجاری ماکسفر maxfer

در صورت نیاز به مشاوره در زمینه تغذیه گیاهی یا خرید کود برای گل و گیاه به صورت آنلاین از راههای زیر با کارشناسان ما تماس بگیرید.

https://t.me/ZhickChemie

https://t.me/grandex

و یا از راه ثبت نظر در زیر همین صفحه پیغام بگذارید.

ajax loader - کود و انواع آن در کشاورزی و باغبانی

گیاه c3 و c4

گیاهان سه کربنه C3 و چهار کربنه C4

گیاهان سه کربنه C3 و چهار کربنه C4

گیاهان سه کربنه

تیپ گیاهان C3 که در اکثر گیاهان دیده می شود، به دلیل اینکه CO2 تثبیت شده در ساختار گیاه، در اولین مرحله از واکنش‌های تاریکی فتوسنتز (چرخه کالوین) توسط آنزیم روبیسکو منجر به تولید قندی 3 کربنی موسوم 3- فسفو گلیسر آلدهید می‌شود، به این نام معروف است. این گروه از گیاهان با یک مشکل جدی مواجه هستند:

تنفس نوری

این فرآیند که به دلیل عملکرد دوگانه روبیسکو (کربوکسیلاسیون و اکسیژناسیون) رخ می‌دهد، منجر به کاهش بازده فتوسنتز در گیاهان می‌شود. دلیل این هم که این گیاهان بر خلاف گیاهان تیپ C4 قادر به حذف چنین فرآیندی نیستند به ساختار این دو دسته گیاهی برمی‌گردد: در گیاهان C4 محل انجام مرحله روشنایی فتوسنتز (مراحل مربوط به انتقال الکترون بین فتوسیستم I و II که منجر به رهاسازی اکسیژن به عنوان عامل آغازگر تنفس نوری می‌شود).

 

از محل انجام واکنش‌های مرحله تاریکی (چرخه کالوین که روبیسکو در این چرخه قرار دارد) جدا است! به طوری که واکنش اول در سلول‌های مزوفیلی و واکنش دوم در سلول‌های غلاف آوندی رخ می‌دهد. این امر موجب می شود که اصولا اکسیژن آزاد شده طی واکنش‌های روشنایی در مزوفیل به دلیل عدم دسترسی به روبیسکو به عنوان عامل تنفس نوری (که در درون سلول‌های غلاف آوندی است)قادر به ایجاد تنفس نوری نباشد .

 

در طرف مقابل ، در گیاهان C3 چنین تمایز سلولی در انجام دو مرحله فتوسنتزی وجود نداشته و هر دو مرحله در سلول مزوفیلی رخ داده و اکسیژن آزاد شده طی واکنش‌های نوری به عنوان سوبسترایی رقابتی با دی اکسید کربن بر روی جایگاه فعال آنزیم روبیسکو به رقابت پرداخته و منجر به وقوع تنفس نوری شود که این امر موجب کاهش بازده  فتوسنتز در این گیاهان می شود .  اصولا میزان تمایل روبیسکو  به دی اکسید کربن خیلی بیشتر از تمایل آن به اکسیژن است. ولی به هر حال همین مقدار تنفس نوری هم میتواند منجر به کاهش بازده تنفس نوری شود.

 

در گياهان مختلف سبزينه دار كه فتوسنتز انجام مي شود و در نتيجه مواد غذايي ساخته مي شود اولين محصول پايدار بدست آمده در آنها متفاوت است . بدين معني كه اولين محصول پايدار در دسته اي از گياهان يك اسيد سه كربني به نام «3- فسفو گليسيريك اسيد» و دسته اي ديگر يك اسيد چهار كربني به نام« دي كربوكسيليك اسيد » ( داراي دو عامل كربوكسيل COOH- ، ‌مثل اسيد اگزالواستيك ،‌اسيد ماليك ، اسيد آسپارتيك ) مي باشد . گياهاني كه اولين محصول پايدار حاصل از فتوسنتز آن ها يك اسيد سه كربنه است گياهان C3 و آندسته كه اولين محصول پايدار آن ها چهار كربني است گياهان C4 ناميده مي شوند . گياهان C4 در مقايسه با گياهان C3 از بازدهي فتوسنتزي بيشتري برخوردارند . بر همين پايه علف هاي هرز C4 نسبت به علف هاي هرز C3 قدرت رقابت زيادتري دارند . در تعدادي از گياهان گوشتي فرآيند فتوسنتزي ديگري مشاهده شده كه در شرايط رطوبت كم روزنه ها در شب باز شده و Co2 جذب مي كنند و در روز بسته مي شوند لذا شدت تعرق گياه خيلي كم مي شود . به اين نوع مكانيسم ، متابوليسم كراسولايي (CAM) “Crassulation asid metabolism” مي گويند مانند آگاو ،‌آناناس ،‌كاكتوس . كليه ي گياهان (CAM) جزء‌گياهان گوشتي غير نمكدوست هستند و عموما با محيط هاي خشك سازگارند .

 

برخي از گياهان C3 عبارتند از گندم ،‌جو ،‌سلمه ،‌ترشك ، توق ، تاتوره ،‌يولاف ،‌بارهنگ و پنيرك .

 

 

تمام گیاهان به انرژی نیاز دارند و این انرژی از طریق تنفس به دست می آید :

 

2 نوع تنفس وجود دارد :

1- مستقل از نور : قند و کربو هیدرات تولید شده در فتوسنتز را به CO2 و H2O تبدیل می کند. از نظر زراعی تنفس نشان دهنده تلفات است و باید به حداقل برسد که درست نیست زیرا تنفس لازم است تا انرژی برای رشد و بقای گیاه فراهم شود و تنفس بیش از نیاز برای تولید عملکرد زاید است . پس اهمیت سرعت اسیمیلاسیون خالص بیش از سرعت فتوسنتز و تنفس است.

2 – تنفسی که در حضور نور و در گیاهان C3 مشاهده می شود و ظاهرا در گیاهان C4 وجود ندارد.

گیاهان چهار کربنه یا C4 یا گیاهان کم CAM

گیاهان CAM گیاهانی هستند که در اثر شرایط سخت و خشک آب و هوایی به نوعی فرایند سوخت و ساز مجهز شده‌اند که طی آن CO2 تنها در طول شب جذب گیاه می‌شود و در طول روز روزنه‌های هوایی گیاه برای جلوگیری از تبخیر اضافی آب بسته می‌شوند. CO2 جذب شده در طول شب به جوهر سیب (به انگلیسی: Malic acid) که یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۵۲۵ است تبدیل می‌شود، همچنین آنزیمی به نام روبیسکو (Ribulose-1,5-bisphosphate carboxylase oxygenase) سبب افزایش بازدهی در تولید می‌شود.

 

تا اواسط دهه ۱۹۶۰ چنین تصور می‌شد که تمام گیاهان مسیر فتوسنتز ۳ کربنه (C3) دارند؛ ولی هاچ واسلک در سال ۱۹۶۶ ضمن مطالعه روی نیشکر متوجه شدند که اولین ماده‌ای که پس از تثبیت Co2 در گیاه ساخته می‌شود یک اسید ۴ کربنه به نام اسید اگزالواستیک است. در گیاهان C4 هر دسته آوندی توسط یک لایه از سلولهای بزرگ پارانشیمی به نام غلاف آوندی احاطه شده است و این غلاف آوندی هم توسط سلول‌های کوچکتر میانبرگ احاطه شده‌اند.

 

به این ساختار برگ گیاهان C4 ساختار کرانژ (Kranz) یا غلاف آوندی می‌گویند. مسیر تثبیت Co2 در گیاهان C4 به این صورت است که در سلول‌های میانبرگ این گیاهان ابتدا فسفوانول پیروات (PEP) با Co2 ترکیب شده و تولید اسید آلی چهار کربنه مانند اسید اگزالواستیک، اسید مالیک، اسید اسپارژیک می‌کند که این واکنش تحت تأثیر آنزیم PEP کربوکسیلاز صورت می‌گیرد. سپس این اسید ۴ کربنه تولید شده از طریق پلاسمودسماتاها به سلول‌های غلاف آوندی منتقل می‌شود.

کم (CAM) به انگلیسی مخفف شدهٔ متابولیسم اسید کراسولایی است

 

در سلول‌های غلاف آوندی این اسید ۴ کربنه Co2 خود را آزاد می‌کند و این Co2 وارد چرخه کالوین می‌شود و فرایند تثبیت کربن دی اکسید و تولید قند را موجب می‌شود. چرخه تثبیت Co2 از این مرحله به بعد مانند گیاهان C3 است. اسید ۴ کربنه که یک مولکول Co2 خود را از دست داده به پیروات تبدیل می‌شود که پیروات تولید شده به سلولهای مزوفیل برگشت داده می‌شود.

 

نوع دیگر تثبیت CO2 که CAM یا متابولیسم کراسولاسیون (Crassulation acid metabolism)، نامیده می‌شود به‌طور عمده در گیاهان آبدار که دارای برگ‌ها یا ساقه‌های گوشتی هستند (نظیر آناناس – آگاو و کاکتوس) صورت می‌گیرد. چنین گیاهانی به شرایط خشک که کمی تعرق لازمه بقا است سازگار شده‌اند. این دست از گیاهان در مناطق گرم و خشک، بیابانی، کم‌آب و مناطق حاره‌ای امکان انجام فتوسنتز در روز را به دلیل تفات آب از طریق روزنه‌های خود ندارند بطوری که اگر روزنه‌ها ی خود را در روز برای انجام فتوسنتز باز نگه دارند به دلیل تلفات شدید آب از روزنه‌ها بصورت تعرق امکان حیات را از دست می‌دهند.

 

بنابراین در این گیاهان برای تطابق با شرایط بحرانی (از نظر دما و رطوبت) تکاملی در خود ایجاد کرده‌اند که در شرایط بسته بودن روزنه‌ها در روز بتوانند فتوسنتز کرده و به حیات خود ادامه دهند.

 

مکانیسم تثبیت Co2 در گیاهان CAM شبیه گیاهان C4 است با این تفاوت که در گیاهان C4 محل فعالیت دو آنزیم PEP کربوکسیلاز و RUBP کربوکسیلاز متفاوت است ولی در گیاهان CAM زمان فعالیت این دو آنزیم فرق می‌کند.

 

گیاهان CAM در شب که دما و تعرق پائین است روزنه‌های خود را باز نموده و CO2 را بصورت اسید مالیک تثبیت کرده و در واکوئل‌های خود ذخیره می‌کنند.

 

سپس در روز اسید مالیک ذخیره شده را به هیدراتهای کربن تبدیل می‌کنند (مانند گیاهان C4). به این ترتیب گیاهان CAM با انجام تعرق بسیار کم، فتوسنتز می‌کنند و به اینصورت به حیات خود ادامه می‌دهند.

 

اپیدرم گیاهان CAM از چند لایه تشکیل شده است و کوتیکول ضخیم دارند. سطح برگ آنها پوشیده از کرک است. در بعضی از گونه‌ها کرکها کاملاً تحلیل رفته و بصورت خار درآمده است.

این گیاهان دارای برگها و ساقه گوشتی با واکوئلهای پر از آب هستند. گیاهان CAM مانند گیاهان CO2، C4 را بصورت اسیدهای چهارکربنه (توسط آنزیم PEPC) تثبیت می‌کنند و یکی ار تفاوتهای آن با گیاهان C4 اینست که این عمل در شب که روزنه‌ها باز هستند انجام می‌شود. انرژی لازم برای این عمل از گلیکولیز تأمین می‌شود. در گیاهان CAM در طول روز مقدار هیدراتهای کربن ذخیره‌ای در برگ افزایش می‌یابد و در شب برعکس کاهش می‌یابد. تغییرات شبانه‌روزی در مقدار اسید آلی موجود در برگ گیاهان CAM بعلت تولید اسید مالیک در شب و تجزیه شدن آن در طول روز است. از جمله گیاهانی که دارای سیکل CAM هستند می‌توان به انواع کاکتوس‌ها، آناناس، آگاو و غیره اشاره کرد.

 

در شرایط رطوبت کم، روزنه‌ها در شب باز شده و CO2 جذب می‌کنند و در روز بسته می‌شوند؛ لذا شدت تعرق گیاه خیلی کم می‌شود. گونه‌های دارای چرخهٔ CAM مانند گونه‌های C4، CO2 را به‌صورت اسیدهای چهارکربنه با PEP کربوکسیلاز تثبیت می‌کنند و تفاوت آنها با گیاهان C4 در این است که این عمل در شب هنگامی‌که روزنه‌ها باز هستند درون واکوئل‌ها انجام می‌گیرد. انرژی لازم برای این عمل را گلیکولیز تأمین می‌نماید. در روز تشعشع خورشید سبب بسته شدن شکاف روزنه‌های برگ‌ها می‌شود، لیکن این انرژی نوری جهت ادامه چرخهٔ کالوین در کلروپلاست به‌کار می‌رود و CO2 از اسید چهارکربنه آزاد می‌گردد، نظیر آنچه که در سلول‌های غلاف آوندی در گونه‌های C4 صورت می‌پذیرد. کلروپلاست گونه‌های CAM شباهت زیادی به کلروپلاست گونه‌های C3 دارد. فعالیت روزنه‌ها و عمل کربوکسیلاسیون گونه‌های CAM در شرایط مرطوب و مساعد ممکن است به‌صورت گونه‌های C3 تغییر پیدا می‌کند.

 

اختلافات گیاهان C3 و C4 :

 

1 – گیاهان C4 نسبت به C3 به نورهای با شدت بالا واکنش نشان می دهند.(2 برابر گیاهان C3)

 

2 – گیاهان C4 با کارایی بیشتری از CO2 استفاده می کنند و در شدت نور ثابت و نسبتا زیاد قادرند CO2 اطراف را به ppm 10 – 0 کاهش دهند. که این نقطه جبران است . در حالی که در C3 برابر

 

ppm 150 -50 co2 است . نقطه جبرانی پایین نشان دهنده کارایی زیاد فتوسنتز است .

 

3- گیاهان C4 سرعت اسیمیلاسیون خالص بالاتری از C3 دارند که به خاطر عدم وجود تنفس نوری است .

 

4 – درجه حرارت بر روی C4 تاثیر مطلوب ، و بر روی گیاهان C3 تاثیر نا مطلوبی دارد . تا دمای 0 تا 35 درجه سانتیگراد سرعت تنفس به ازای هر 10 درجه سانتیگراد افزایش حدود 2 تا 4 برابر افزایش می یابد. بسیاری از گیاهان C3 در محدوده دمایی 25 تا 35 درجه سانتیگراد تولیدی ندارند ولی گیاهان C4 افزایش نولید دارند.

 

5 – در گیاهان C4 کارایی مصرف آب بیش از گیاهان C3 است . میانگین ماده خشک تولید شده برای هر 1000 گرم آب مصرفی ، 29/3 گرم برای C4 و 54/1 گرم برای C3 می باشد.

 

6 – سرعت انتقال با سرعت فتوسنتز همبستگی دارد زیرا انتقال آهسته می تواند عملکرد را محدود کند . در برگهای گیاهان C4 انتقال 2 برابرسریعتر از برگهای C3 است.

 

7 – حداکثر رشد گیاهان C4 بیشتر از گیاهان C3 است (به جز چند استثناء). وقتی طول فصل رشد متوسط در نظر گرفته می شود سرعت رشد C3 برابر 13 گرم در متر مربع در روز بوده و برای گیاهان C4 برابر 22 گرم در متر مربع در روز می باشد. با محصور کردن گیاهان C3 و C4 در ظرف در بسته دارای نور اختلاف در تنفس نوری را می توان نشان داد . چون C4 نقطه جبرانی پایین تری از گیاهان C3 دارند زمانی که گیاهان C4 از CO2 مصرف می کنند گیاهان C3 از بین می روند.

ajax loader - گیاهان سه کربنه C3 و چهار کربنه C4

اسیدیته 7

اسیدیته خاک و محلولپاشی

اسیدیته خاک و محلولپاشی

تعریف اسیدیته

واژه Acid در فارسی به معنی ترشی، ترشایی و سوزندگی می باشد. همچنین در دانش کیمیاگری به آن جوهر نیز می گویند.

اصلاحات اسیدیته و قلیاییت دو ویژگی شیمیایی است که توسط شاخصی به نام pH (پ هاش یا پی اچ) سنجیده می شوند. بر اساس تعریف اسیدها ترکیباتی هستند که یون هیدروژن (و یا پروتون) آزاد نموده و pH محیط را کاهش می دهند. در حالی که باز یا قلیا ماده ای است که می تواند یون هیدروژن (یا پروتون) را جذب نموده و موجب افزایش pH محیط گردد. شیمیدان ها محدوده ای از صفر تا چهارده را برای pH تعریف نموده اند که از صفر تا ۹/۶را محدوده pH اسیدی، از ۱/۷ تا 14 را محدوده pH قلیایی و pH هفت را pH خنثی (نه اسیدی و نه قلیایی) گویند. بر این اساس با افزودن یک ترکیب اسیدی به محلول، از pH محیط کاسته گردیده و اسیدی تر می شود. در حالی که با افزودن یک ترکیب قلیایی، pH محیط افزایش یافته و قلیایی تر خواهد گردید.

پی اچ  (pH) و تاثير ان در خاك و اب كشاورزي

 آب خالصی را طبیعی میگویند که در دمای 25 درجه سانتیگراد پی اچ آن ۷ باشد. از آنجا که فعل و انفعالات شیمیایی در بازه‌های مختلف pH نتایج متفاوتی ممکن است به دست بدهد برای همین اندازه‌گیری پی اچ در کشاورزی مهم است. در واقع پی اچ خاک قابلیت دسترسی به عناصر غذایی را در خاک تعیین میکند. پی اچ مناسب برای اغلب گیاهان زراعی بین 6 تا ۷ است. محیط و شرایط آب و هوایی. کیفیت آب. کیفیت خاک و ترکیبات آن و کودهای شیمیایی همه و همه روی پی اچ خاک موثرند میتوانند باعث عدم موفقیت یا بهبود موفقیت یک گیاه در آن منطقه باشند. تجزیه مواد آلی و بارندگی و اب نا مناسب كودهاي شيميايي موجب کاهش و يا افزايش پی اچ خاک میشود. مثلا در مناطق خیلی مرطوب و بارانی به علت شسته شدن کاتیونهای بازی، خاک حالت اسیدی پیدا میکند و برعکس در نواحی گرم و خشک خاکها اغلب قلیایی هستند. رشد و توسعه ریشه معمولا در خاکهای اسیدی کمتر است. قارچها بیشتر در خاک اسیدی و باکتریها بیشتر در خاک قلیایی رشد میکنند.

از نشانه هاي ظاهري pH نامناسب زمين هاي زراعي مي توان به سفت شدن سطح خاك و سطح نا همگن ظاهر خاك اشاره كرد كه خود به تنهايي باعث جذب كمتر اب به سطح ريشه و جلو گيري از جذب كود و ديگر مواد الي به ريشه گياه است و موجبات خسارت به محصول كشاورزي مي گردد.

روشهاي سنتي تنظيم pH: برای اسیدی کردن خاک به آن گوگرد اضافه میکنند، سولفات آهن، سولفات آلومنیوم، نیترات آمونیوم و سولفات آمونیوم هم در کاهش پی اچ موثرند. از محصول فیکسر pHixer تولیدی شرکت ژیک شیمی کاو می توان برای کاهش اسدیته خاک استفاده نمود.

برای قلیایی کردن خاک به آن آهک اضافه میکنند.

تاثیر پ هاش خاک بر جذب

جدول تاثیر اسیدیته (پی اچ) بر جذب عناصر

اسیدتیه مناسب برای محلول پاشي

آبهای دارای اسیدیته بالا باعث کاهش کارایی کودها و سموم می شوند که برای تاثیر خوب نیاز به محیط اسیدی دارند. آبی که از اغلب چاههای کشاورزی كشور بیرون می آید قلیایی بوده و پی اچ آن بالاست.

بررسی ها نشان داده اند که pH بالای آبی که بمنظور محلول پاشی و پر کردن تانکرهای سم پاش استفاده میشود، متأسفانه موجب شکسته شدن فرمولاسیون سموم و کودهای مورد استفاده و کاهش تاثیر آنها بر روی آفت میشود.

در pH های بالاتر از 7 (آب های قلیایی) تاثیر بسیاری از سموم ارگانوفسفات و کربامیدی روی آفت کاهش پیدا میکند.

کاهش یافتن اثر سموم در نتیجه PH بالای آب را اصطلاحاً هیدرولیز شدن یا شکسته شدن آلکالینی(Alkaline Hydrolysis) مینامند.

واکنش هیدرولیز شدن بستگی به چند فاکتور اساسی از جمله میزان حساسیت سم و کود مورد نظر نسبت به آب دارای pH بالا، مدت زمانی که سم و کود با آب تماس دارد (بهتر است سم و کود اضافه شده به آب سریعاً استفاده شود)، درجه حرارت محلول و درجه پ هاش خود سم و کود دارد.

نکته جالب اینجاست که به ازای هر 1 درجه افزایش pH آب، میزان شکسته شدن سم و کود 10 برابر افزایش پیدا میکند.

در بسیاری از نواحی دنیا که کشاورزی پیشرفته و مکانیزه دارند کشاورزان قبل از محلولپاشی, تانکر حاوی محلول را توسط دستگاهی بنام pH متر كنترل می کنند تا از میزان تأثیر سم یا کود اطمینان حاصل نمایند.

متأسفانه ماکزیمم pH آب كشاورزی در تابستان، درست در فصل اوج نیاز به محلولپاشی رخ میدهد.

مطالعات نشان داده اند بهترین pH برای آب سم پاشی بین 4 تا 7 است.

این محدوده pH آب در بسیاری از نواحی كشور وجود ندارد و بهترین راه حل، آن است که قبل از اضافه نمودن سم یا کود به تانکرPH آب داخل تانکر توسط PH متر کنترل شود و در صورت وجود PH بالا، با استفاده از بافرهای  مخصوص، مانند محصول فیکسر شرکت ژیک شیمی کاو  اسیدیته آب محلول پاشی  را به زیر 7 کاهش داده و پس از آن سم یا کود را به آب اضافه کرده و محلولپاشی را انجام شود.

ajax loader - اسیدیته خاک و محلولپاشی

همه چیز در باره فسفر

نقش فسفر در گیاه

نقش فسفر در گیاه

محصول مرتبط: کود مایع فسفر بالا P40

تاریخچه کشف فسفر

نام فسفر از واژه ی یونانی “phôs” به معنی نور و “phoros” به معنی حمل کننده مشتق شده است. یک ترکیب پایدار این عنصر وقتی که با اکسیژن ترکیب می شود نور را به دام می اندازد. در سال 1669 میلادی كيمياگر هامبورگي”هنينگ براند” در تلاش بود تا از مواد ارزانتر طلا بدست آورد. چون در آن زمان طلا بعنوان كاملترين فلز در نظر گرفته مي شد كيمياگران به آن “فلز اصيل” مي گفتند. او بر اين گمان بود كه مواد موجود در بدن آدمي زودتر ميتواند به طلا تبديل شود.بهمين دليل وي “ادرار انسان” را با”شن” در يك كوره حرارت داد و هنگامي كه وي معجون خود را از كوره در آورد و سرد شد اين معجون در تاريكي مي درخشيد.

“براند” طلا بدست نياورده بود اما يك ماده ي سفيد گونه ي موم مانند بوجود آمده بود که وي اين ماده را “فسفر” ناميد.

سالها تصور می‌شد که فسفر تنها به یک شکل بلوری (فسفر سفید) وجود دارد. اما در سال 1847، شروتر با حرارت دادن فسفر سفید تا 300 درجه سانتی‌گراد و به دور از هوا، فسفر قرمز را تهیه کرد. فسفر قرمز، به عکس فسفر سفید، نه سمی و نه قابل احتراق در مجاورت هوا بود. در سال 1934، پرسی بریجمن سومین شکل فسفر، موسوم به فسفر سیاه، را تهیه کرد. این آلوتروپی از حرارت دادن فسفر تحت فشار بالا به دست آمد.

فسفر در موجودات زنده، خاک و در صخره ها یافت می شود و اغلب تحت عنوان یک ترکیب شیمیایی به نام فسفات شناخته می شود. فسفری که از صخره ها استخراج می شود به سه دسته سفید، سیاه و قرمز تقسیم می شود.

همه چیز در باره فسفر

عنصر فسفر

 نقش فسفر در گیاه

جذب به اندازه فسفر در اوایل رشد گیاه اهمیتی بسیار دارد این اهمیت در اندامهای زایشی بیشتر نمایان می باشد. فسفر در تشکیل بذر نقش اساسی داشته و به مقدار زیاد در بذر و میوه یافت می شود. فسفر عامل زودرسی محصولات بویژه غلات می باشد. از جمله نقشهای مهم فسفر در گیاه فسفریل شدن می باشد. طی این واکنش عامل فسفات در یک واکنش انتقالی جابه جا می شود و بدین ترتیب قدرت واکنش دهندگی ترکیب دریافت کننده فسفات افزایش می یابد. در واقع فسفریل شدن باعث کاهش موانع انرژی فعال سازی گشته و در درون شبکه گیاهی به شرایطی که از نظر ترمودینامیکی نامساعد است، چیره می گردد. در نتیجه شمار واکنشهایی که از در نظامهای زنده امکان پذیر است افزایش می یابد.

 نقش های مهم فسفر در گیاهان

تشکیل و تقسیم سلولی ( تسریع تقسیم سلولی )

شرکت در ساختمان فسفولیپیدهای دیواره سلولهای گیاهی

شرکت در ساختمان فسفاتهای آلی که در فعل و انفعالات انرژی زایی و متابولیسمی دخالت دارند.

اثر بر روی تکامل یا رشد زایشی گیاهی فسفر برای تشکیل بذر ضروری است. و در اندامهای زایشی مقدار ان از اندامهای رویشی بیشتر است.

رشد و توسعه ریشه های فرعی را موجب می شود.

تاثیر در کیفیت محصول خصوصا علوفه سبزیجات و میوه جات

ازدیاد مقاومت گیاهان در مقابل بیماری های گیاه

تولید چربی و آلبومین

ازدیاد مقاومت ساقه غلات و جلوگیری از خوابیدن یا ورس ( بر عکس ازت)

تسریع در رسیدن گیاه یا کوتاه کردن دوره رشد خصوصا در غلات

افزایش جذب مولیبدن توسط گیاه

خنثی کردن اثرات نامطلوب زیادی ازت در گیاه

 چگونگی جذب و انتقال فسفر

 فسفر از طریق تارهای کشنده ریشه و پوست خارجی و نوک ریشه وارد گیاه می شود . جذب آن همچنین توسط قارچ های میکوریزی که در همکاری با ریشه ی بسیاری از محصولات کشاورزی رشد می کنند تسهیل می شود. فسفر به عنوان یون اورتو فسفات اولیه(¯H2po4) جذب می شود اما وقتیPH  خاک زیاد شود جذب آن به صورت اورتوفسفات ثانویه (¯ ¯Hpo4) افزایش می یابد.

فسفر به محض ورود به ریشه های گیاه ممکن است در ریشه ذخیره شود یا به قسمت های بالایی گیاه منتقل شود و از طریق فعالیت های شیمیایی مختلف به ساختارهای آلی مانند نوکلئیک اسید ها (DNA وRNA) ، فسفو لیپید ها ، فسفو پروتئین ها ، قندهای فسفاته ، آنزیم ها و ترکیبات فسفاته سرشار از انرژی مانند ادنوزین تری فسفات (ATP) ملحق شود .

فسفر در فرایند  روزانه گیاهان نقش حیاتی دارد که شامل انتقال انرژی می باشد . فسفات پر انرژی بخشی از ساختار شیمیایی ADP  وATP  می باشد که منبع ذخیره ای انرژی است و تعداد زیادی از واکنش های شیمیایی را به راه می اندازد.

 نقش در فتوسنتز

مهم ترین واکنش شیمیایی در طبیعت فتو سنتز است که انرژی نورانی را توسط کلروفیل به دام می اندازد تا دی اکسید کربن و آب را ترکیب کند و با انرژی ذخیره شده در ATP قند های ساده بسازد .  ATP سپس به عنوان یک منبع انرژی در دسترس بسیاری از واکنش های دیگر که در گیاه رخ می دهد و قند هایی که به عنوان واحدهای ساختمانی برای تولید سایر ساختار های سلولی و ترکیبات ذخیره ای به کارمی رود قرار می گیرد.

                                                  Chlorophyl + sunlight

Photosynthesis = carbon dioxide + water ———————-——> oxygen + carbohydrates                                                                    phosphate energy

  انتقال ژنتیکی

فسفر یکی از اجزاء اصلی ترکیباتی است که در واحد های ساختمانی ژن ها و کروموزوم ها به کار رفته است . بنابراین یکی از بخش های ضروری فرایند انتقال رمزهای ژنتیکی از یک نسل به نسل بعد محسوب می گردد و برای همه ی جنبه های رشد و نمو گیاه طرح و نقشه ای را فراهم می آورد . برای رشد سلول های جدید و برای انتقال رمز های ژنتیکی از یک سلول به سلول دیگر مقدار کافی از عنصر فسفر ضروری است.

در دانه ها و میوه ها مقدار زیادی از فسفر وجود دارد. فسفر هم چنین یکی از بخشهای سازنده فیتین ( یک شکل ذخیره ای اصلی فسفر در دانه) می باشد. تقریبا 50% از کل فسفر (به صورت فیتین) در دانه گیاهان دو لپه ای و 60 تا 70 % در دانه غلات ذخیره شده است. کمبود فسفر می تواند اندازه دانه, تعداد دانه و امکان زیستائی دانه را کاهش بدهد.

 انتقال مواد غذائی

سلول ها ی گیاهی می توانند مواد غذائی را در غلظتی بالا تر از مقدار حاضر در محلول خاک انباشته کنند و به ریشه اجازه دهند تا مواد غذائی را حتی در غلظتهای پایین از محلول خاک جذب کنند . حرکت ماده غذائی در گیاه به انتقال گسترده آن از طریق غشای سلول و به انرژی بستگی دارد. این انرژی از ATP و سایر ترکیبات فسفر دار فراهم می کند .

 کمبود فسفر

 مقدار کافی فسفر باعث عملکرد بالا ، رشد و نمو مناسب گیاه می شود. وقتی مقدار فسفر محدود شود بیشترین اثرش بر روی کاهش سطح برگی و تعداد برگها نمایان می شود . همچنین تاثیر آن روی رشد جوانه ها بیشتر از رشد ریشه است که منجر به کاهش نسبت وزن خشک جوانه به ریشه می شود. همچنین باعث کاهش توده ریشه و در نتیجه کاهش جذب آب و مواد غذائی نیز می گردد .

به طور کلی کمبود فسفر باعث کاهش سرعت پردازش و بهره وری از کربو هیدرات می شود در حالی که تولید کربوهیدرات از طریق فتوسنتز ادامه دارد . در نتیجه این فرایند ، افزایش تدریجی کربوهیدراتها و رنگ سبز تیره برگ ها ایجاد می شود . در بعضی گیاهان کمبود فسفر باعث رنگ بنفش می شود, مانند گوجه فرنگی . چون فسفر در گیاه به صورت سیال است وقتی که گیاه دارای کمبود فسفر است, برگهای پیرتر به برگهای مریستمی فعال انتقال می یابد و اثر این کمبود در بخش های پائینی گیاه (پیرتر) نمایان می شود.

کود مایع P40 و استوک و PK110 از جمله محصولات تولیدی شرکت ژیک شیمی کاو هستند که دارای فسفر بالا می باشند.

در صورت نیاز به مشاوره در زمینه تغذیه گیاهی یا خرید کود به صورت آنلاین از راههای زیر با کارشناسان ما تماس بگیرید.

https://t.me/ZhickChemie

https://t.me/grandex

و یا از راه ثبت نظر در زیر همین صفحه پیغام بگذارید.

ajax loader - نقش فسفر در گیاه

کشتگاه زرپران

همه چیز درباره زعفران (گیاهشناسی، کاشت، داشت و برداشت)

همه چیز درباره زعفران (گیاهشناسی، کاشت، داشت و برداشت)

 

معنی کلمه زعفران

در برخی منابع نام پارسی زعفران، کرکوم karkum می باشد که در سنسکریت kun-kuma و در پهلوی kurkum و در زبان سغدی kurkumb بوده است.

همچنین معنی دیگر زعفران: به پارسی کهن (زر + پر + ان) به چم  گلی است که پرهایش مانند زر است.

زرپران ادویه‌ای است که از کلاله خشک شده گل زرپران به دست می‌اید و در طول تاریخ در میان گرانترین مواد جهان بوده‌است و به عنوان ادویه، رنگ، عطر و دارو مورد استفاده قرار می‌گیرد. ریشه و تبار زرپران بومی آسیای جنوب غربی است و بعد از آن برای نخستین بار در یونان کشت شد. در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده زرپران در جهان به شمار می‌آید و نزدیک به 90 درصد زرپران دنیا در ایران تولید می‌شود.

گونه وحشی گل زعفران احتمالا زعفران کارترایتیانوس بوده، که ریشه آن به کرت یا آسیای مرکزی باز می‌گردد. اکنون گل زعفران یک جاندار پلی پلوئیدی است که خودناسازگار و دارای گامت‌های عقیم نر می‌باشد. این گیاه دارای میوز نابجاست و در نتیجه در تولید مثل مستقل ناتوان می‌باشد.

واژه انگلیسی saffron احتمالا از لغت لاتین safranum ریشه گرفته است که در ابتدا به فرانسوی safran نام داشت. فراتر از آن، ریشه‌شناسی دارای تضاد است. احتمالا safranum از واژه فارسی زعفران ریشه گرفته است.

برخی نظری دیگر دارند: آنان معتقدند زعفران، معرب واژه فارسی «زرپران» به شکل زر+پر+ان، و به معنای “دارای گل‌های زرد” می‌باشد. یک شکل قدیمی‌تر این واژه، کلمه اکدی azupiranu می‌باشد. همچنین شکل لاتین safranum ریشه safrà کاتالانی و zafferano ایتالیایی می‌باشد، اما واژه پرتغالی açafrão، و azafrán اسپانیایی از واژه «الزعفران» ریشه می‌گیرند.

زعفران در ادبیات پارسی

بسیاری از شاعران ایرانی نام این گیاه را در آثار خود ثبت کرده اند از جمله:

خم و خنبه پر، ز انده دل تهی

زعفران و نرگس و بید و بهی .  رودکی

 

زمین سربسر کشته و خسته شد

و یا لاله و زعفران رسته شد. فردوسی

 

گیاهشناسی زعفران

این گیاه با نام عمومی زعفران  (saffron) و نام علمي (Crocus Sativus) از خانواده زنبقيان (Iridaceae ) مي باشد. گياهی است به ارتفاع 10 تا 30 سانتيمتر، بنه ها داراي تقريبا 5 سانتيمتر قطر و كروي فشرده و پهن در قاعده است. گلها معطر به رنگ سوسني تيره و همراه با لكه ها و رگبرگ هاي تيره در گلوگاه كه در حوالي آبان تا آذر باز مي شوند. داراي سه پرچم و مادگي سه خانه اي با خامه 3 كلاله اي به رنگ قرمز نارنجي كه اين كلاله ها همان اندام خوراكي مي باشد.

 

اين گياه در منطقه مديترانه و غرب آسيا از 10 درجه غربي تا 80 درجه شرقي طول جغرافيايي و 30 درجه تا 50 درجه شمالي عرض جغرافيايي در محلهاي داراي زمستان سرد و خنك و تابستان گرم و بسيار كم باران و در ساير فصول باران دار گسترش دارد

آب و هواي مناسب برای رشد زعفران:

زعفران گياهي است نيمه گرمسيري و در نقاطي که داراي زمستانهاي ملايم و تابستان گرم و خشک باشد بخوبي مي رويد. مقاومت زعفران در مقابل سرما زياد است ولی چون دوران رشد آن همزمان با پائيز و زمستان و اوايل بهار است طبعا به هواي مناسب و معتدلي نياز دارد. در دوره خواب يا استراحت گياه (تابستان) بارندگي يا آبياري براي آن مضر است بنابراين کشت و کار آن در مناطق گيلان و مازندران و مناطق گرم جنوب کشور معمول نيست. اراضي آفتاب گير و بدون درخت که ضمنا در معرض بادهاي سرد نيز نباشد براي رشد زعفران مناسب است. با اين وجود در برخي از روستاهاي بيرجند و قاين در زير سايه بوته هاي زرشک و درختان بادام که در تابستان کمتر آبياري مي شوند کاشته مي شود.

حداکثر دماي اين گياه بين 40 تا 35 درجه سانتي گراد و در ارتفاع بين 1300 تا 2300 متر از سطح دريا عملکرد خوبي را نشان داده است.

خاک مناسب پرورش زعفران:

از آنجاييکه پياز زعفران مدت نسبتا زيادي (7 – 5 سال) در زمين مي ماند. خاک زمين بايد سبک يا ترکيبي از شن و رس باشد که پياز بتواند در اين مدت علاوه بر تامين مواد غذايي، در مقابل شرايط خاص منطقه اي نيز مقاومت نمايد.

بنابراين جهت رشد و نمو مناسب گياه و توليد محصول مرغوب و مطلوب زمين هاي حاصلخيز و زهکشي شده بدون درخت با خاک(لومي، ليموني، رسي و شني) و آهک دار که PH آن بين 7-8 باشد بر زمين هاي شور، فقير و مرطوب، اسيدي ترجيح داد.

زعفران در زمين هائيکه داراي قلوه سنگ يا علف هاي هرز يا مواد آلي پوسيده نشده باشد محصول خوبي نمي دهد.

آماده کردن زمين:

برای آماده کردن زمین در آغاز در پائيز يا زمستان زمين مورد نظر را شخم عميق مي زنند درصورتيکه شرايط مناسب نبوده يا دسترسي به تراکتور مقدور نباشد مي توان شخم را در پايان بهار يا اوايل تيرماه نيز انجام داد.

در تهيه زمين بطريق سنتي در اوايل بهار پس از قطع بارانهاي بهاره زمين را با گاوآهن ايراني شخم مي زنند بعد از 15 – 10 روز مجددا به شخم زمين اقدام مي کنند و اگر زمين داراي کلوخ باشد گاوآهن را باز کرده و کلوخ ها را با استفاده از ماله خرد مي کنند بعد از دو يا سه هفته مجددا زمين را دوبار در جهات عمود بر هم شخم مي زنند قبل از شخم سوم براي هر 100 متر مربع زمين 10 – 5 بار الاغ کود حيواني پوسيده پخش مي نمايند کشاورزان بخوبي دريافتند که شخم هاي مکرر صرفنظر از تهيه بستر مناسب کشت زمين را تا حدودي از وجود علف هاي هرز پاک مي سازند.

در اين طريق زمين کرت بندي شده و طول و عرض کرتها را نسبت به شيب زمين و قدرت آب تعيين مي کنند. معمولا عرض و طول کرتها در حد بين 4*10 تا 100*10 متر مي باشد در زراعت مکانيزه زعفران زمين را در پاييز سال قبل از کشت با گاوآهن شخم عميق مي زنند در بهار پس از قطع بارانهاي بهاري خاک را با انجام شخم متوسط ضمن سله شکني از وجود علفهاي هرز پاک مي کنند در مرداد يا شهريور پس از پخش 40 -80 تن کود حيواني و 200 کيلوگرم فسفات آمونيوم زمين را بصورت فارو در مياورند و براي کشت آماده مي کنند

انتخاب پياز و زمان کشت زعفران:

احداث مزارع جديد زعفران فقط بوسيله پياز آن مقدور و معمول است. بنابراين تهيه و انتخاب پياز مرغوب جهت کاشت در ايجاد و گسترش کشت حائز اهميت است. پياز زعفران را مي توان از خاک درآورد به انبار يا مزرعه ديگري منتقل نمود، با توجه به دوده خواب يا استراحت پياز که از اواخر ارديبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد مي توان در اين فاصله نسبت به بيرون آوردن پياز اقدام کرد. بهتر است پيازها پس از بيرون آوردن از زمين کاشته شوند تا پيازها ضمن ادامه استراحت در زمين جديد مستقر شوند. از بيرون آوردن پيازها در اواخر مرداد به بعد بايد خودداري کرد چون در اين موقع بعضي از پيازها ممکن است براي ريشه دادن و جوانه زدن آماده باشند هر قدر فاصله بيرون آوردن پيازها تا کاشت کمتر باشد بهتر است با وجود اين پياز زعفران را براي مدت چندماه در محل سرد و خشک با ارتفاع 30 – 20 سانتي متر مي توان بصورت پخش شده نگهداري نمود ولي اين امر باعث عدم توسعه فيزيولوژيکي گلها شده و باردهي سال اول کشت را شديدا کاهش مي دهد.

پياز زعفران را از موقع خزان بوته (اوايل خرداد تا اواسط مهرماه مي توان کشت نمود ولي بهتر است از کاشت پياز در اواخر تير و اوايل مرداد خودداري شود زيرا در اين موقع هوا و زمين بسيار گرم است و بيم آن مي رود که رطوبت پياز موقع جابجاي از بين رفته و به آن صدمه وارد شود. بر اساس تحقيقات انجام شده توسط مرکز پژوهشهاي صنعتي خراسان بهترين زمان کشت خرداد ماه مي باشد.

نوع و مقدار کشت پياز زعفران:

همانطور که گفته شد زعفران بوسيله غده ساقه که عبارت از پيازهاي تو پر (بنه) مي باشد ازدياد مي شود و اندازه آن از يک فندق تا يک گردو متفاوت است. پيازهاي انتخابي بايد درشت تر، سالم تر و بدون زخم و خراشيدگي و عاري از هر نوع بيماري باشد.

پيازها بهتر است قبل از کاشت با سموم قارچ کش بر عليه بيماريهاي قارچي ضد عفوني شوند. در موقع کاشت بهتر است پولک يا لايه خشک کف پياز به همراه مقداري از پوسته آزاد روي پياز جدا شوند تا جذب آب بوسيله پياز آسانتر و جوانه زدن آن سريعتر انجام شود. مقدار کاشت پياز بسته به ريزي و درشتي از 10 – 3 تن در هکتار فرق مي کند. فواصل کاشت معمولا 30 – 25 سانتي متر از هر طرف مي باشد.

تعداد پياز انتخابي جهت کاشت در هر چاله 3 پياز است با وزن متوسط 6 گرم براي هر پياز مي باشد در صورتيکه پيازها رديفي در فارو کاشته شوند بصورت منفرد و با فاصله 8 – 6 سانتي متر از يکديگر به مقدار 3 تن و در صورتيکه بصورت سنتي و در هر چاله 5 عدد مصرف کنند ميزان کاشت پياز به 5 تن بالغ خواهد شد. گفتني است که در تحقيقات انجام شده بهترين پيازها، پيازهايي با اندازه بيشتر از 8 گرم بود.

عمليات کاشت پياز زعفران:

براي کاشتن پياز زعفران ابتدا چاله هاي يک رديف را با بيل در مي آورند و در داخل هر چاله بطوريکه گفته شد از 3 – 15 پياز قرار مي دهند. عمق کاشت پياز 20 – 15 سانتي متر در نظر گرفته و در موقع کاشت سر پيازها بايد رو به بالا قرار گيرد. پيازها در عمق 20 سانتي متري در زمستان از سرما و يخبندان و ساير تنش هاي محيطي و در تابستان از گرما زدگي مصون مي مانند.

براي کاشت زعفران 5 – 4 نفر شرکت مي کنند به اين ترتيب که يک نفر با بيل چاله ها را در مي آورند دو نفر پيازهاي قابل کشت را بصورت دسته هاي 3 تا 5 يا 15 تائي انتخاب مي کنند و نفر چهارم پيازها را در داخل چاله ها قرار مي دهند و بقيه نفرات کار خود را ادامه مي دهند تا تمام زمين کاشته شود. سرانجام سطح مزرعه را که نا مسطح شده با بيل يا ماله ايکه صاف و فشرده مي سازند تا پيازها به خاک بچسبد.

زمين کشت شده به همين صورت تا موقع آبياري پائيزه رها مي شود قبل از آبياري در حدود 20 – 10 تن کود حيواني کاملا پوسيده با بيل يا چهر شاخ در سطح زمين پخش مي نمايند.

آبياري:

پس از پايان کاشت پيازهاي زعفران که حداکثر تا آخر شهريورماه طول مي کشد حدود 15 تا 10 روز بعد از کاشت اقدام به آبياري مزرعه مي نمايند. در نقاط مختلف خراسان بسته به وضعيت آب و هوايي منطقه از اواسط مهر ماه تا دهه اول آبان آبياري زعفران شروع مي شود. با توجه که گل کردن زعفران تا حدودي تابع آب اوليه مي باشد لذا براي اينکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود آب اول را در بين قطعات با فاصله چند روز تقسيم مي کنند تا بدين وسيله دوران اوج گلدهي قطعات با يکديگر همزمان نباشد.

آب اول زعفران خيلي مهم است و تمام نقاط زمين بايد بطور کافي و يکنواخت آب بخورد تا گلهاي يک قطعه با هم و هم زمان بيرون آيند بعد از گاورو شدن مزرعه براي سله شکني از کج بيل و چهار شاخ فلزي يا گاو آهن  ايراني با عمق کم استفاده مي شود متعاقب آن زمين را ماله مي کشند. سله شکستن زمين باعث مي شود که جوانه هاي گل با سهولت بيشتري از خاک بيرون آمده و رشد قوي و مطلوبي داشته باشند.

پس از آبياري اول بفاصله 15 – 20 روز بعد از آن اولين گلهاي زعفران ظاهر مي شوند بديهي است که مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهي نمي دهد. از اوايل فروردين تا زمانيکه رنگ برگها به زردي مايل شود هر 12 – 6 روز يکبار آبياري انجام مي شود.

بايد توجه داشت که بعد از وجين يک نوبت آبياري به تاخير بيفتد تا علف هاي هرز از بين رفته و مجددا سبز نشوند. آب آخر در درشت شدن پياز موثر است.

کود مناسب زعفران

آموزش کاشت زعفران

سله شکني:

همان طور که اشاره شد بعد از آبياري اول به محض گاورو شدن زمين سطح مزرعه بايد سله شکني شود بنحوي که پيازها صدمه نبينند بهترين وسيله سله شکني کج بيل و بيل شيار دار و گاوآهن ايراني و کولتيواتر است.

سله شکني باعث مي شود که گلها بآساني از خاک بيرون آمده و کود حيواني با خاک مخلوط گردد. در مواقعي که زارع نتوانسته باشد بزمين خود کود دهد قبل از اجام آبياري مي توان کود لازم را در سطح خاک پخش نموده و با شخم سطحي با خاک مخلوط نمود و بعد از اين عمل که در واقع حکم سله شکني را دارد جهت هموار نمودن زمين و چسباندن خاک به پيازها زمين را ماله مي کشند.

وجين علف هاي هرز: علف هاي هرز از طريق رقابت با گياه زعفران از نظر آب و مواد غذايي و نور خورشيد سبب کاهش محصول مي شود علاوه بر اين ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمت هاي ايجاد و ميزبان تعدادي از بيماريها و حشرات و بخصوص نماتد باشد. وجين مزرعه در هر موقع که علف هاي هرز رشد کردند ضروري است در مزارع زعفران اولين وجين بعد از آبياري دوم انجام و اين وجين باعث از بين رفتن علف هاي هرز مزرعه زعفران مي گردد.

بطور معمول اولين وجين زعفران بعد از برداشت گلها و دومين آن در صورت لزوم به فاصله در حدود يک ماه قبل از آب سوم انجام مي شود. در مورد مبارزه شيميايي با علف هاي مزرعه بايد توجه کرد که چون اثر اين علف کش ها بر روي گياه آزمايش نشده لذا بايد حتي الامکان به هنگام رشد بوته هاي زعغران از مصرف علف کش هاي شيميايي خودداري شود.

برای تغذیه گیاه زغفران میتوان از محصولات تولیدی شرکت ژیک شیمی کاو شامل هیومیک اسید، P40، فوکوس آمینو، N37، وی دیگر محصولات استفاده نمود.

 

ajax loader - همه چیز درباره زعفران (گیاهشناسی، کاشت، داشت و برداشت)

SIO2

نقش سیلیس در تغذیه گیاهان

نقش سیلیسیم (سیلیس) در تغذیه گیاهان

سیلیس (Si) دومین عنصر فراوان (28درصد) پوسته زمین است.  سیلیس در طبیعت به صورت آزاد و یا به صورت ترکیب با سایر عناصر وجود دارد. این عنصر جزء عناصر مفید برای گیاهان است. سیلیس به صورت ارتوسیلیسیلیک اسید توسط ریشه گیاه جذب می شود. درصد سیلیس در ماده خشک گیاهان از 0/5 تا 4 درصد متغیر می باشد. مکانیسم جذب این عنصر بسته به نوع گیاه متفاوت است،مثلا در گندم به صورت غیر فعال و در برنج به صورت فعال جذب می شود.میزان نیاز گیاهان مختلف به سیلیسیم متفاوت است، گیاه برنجی که 5 تن در هکتار دانه تولید می کند، حدود 470-230 کیلوگرم سیلیسیم عنصری را از یک هکتار زمین برحسب نوع خاک و رقم جذب می کند.

اشکال مختلف سیلیسیم در خاک:

سیلیسیم در خاک به 3 صورت وجود دارد:

الف. سیلیسیم موجود در فاز جامد شامل سیلیسیمی است که در ساختمان کانیهای رسی و سیلیکاتهای آمورف یافت می شود.

ب. سیلیسیم جذب سطحی شده.

ج. سیلیسیم موجود در محلول خاک می باشد.

این سیلیسیم به صورت اسید مونو سیلیسیک است. سیلیسیم جذب سطحی شده در دسترس ترین منبع تامین سیلیسیم محلول است. سیلیکاتهای بی شکل مهمترین منبع اولیه تامین سیلیسیم مورد نیاز می باشد. هرچند که سیلیسیم محلول از انحلال و فروپاشی سیلیکاتهای بی شکل و سیلیسیم موجود در کانیهای رسی حاصل می شود، جذب سطحی سیلیکات از طریق تبادل لیگاندی یا نفوذ آنیونی صورت می گیرد.

رقابت آنیونهای معمول در خاکهای زراعی در جذب روی سطوح به صورت زیر است:

Sio4 > PO4 > SO4 > NO3 ~ Cl

از این رابطه چنین می توان نتیجه گرفت که آنیون فسفات در حضور سیلیکات جذب نخواهد شد و سیلیکات در آزاد سازی عنصر فسفر نقش مهمی دارد.

سیلیسیم قابل استفاده گیاهان:

منظور از سیلیسیم قابل استفاده، سیلیسیم استخراج شده توسط استات سدیم است. با استفاده از استات سدیم به عنوان عصاره گیر، سطح بحرانی سیلیسیم، در خاکهای اسیدی ژاپن و کره جنوبی بیش از 130 و در تایوان بیش از 90 میلی گرم SiO2 در هر کیلوگرم خاک پیشنهاد شده است. البته در خاکهای آهکی سیلیسیم خیلی بیشتر از مقادیر فوق است و افزودن کودهای سیلیسیمی به خاک باز هم عکس العمل گیاهان را در پی دارد.

شاید به این دلیل باشد که بافر استات سدیم موجب انحلال کربنات کلسیم و آزاد شدن سیلیسیمی می شود که تحت شرایط مزرعه قابل استفاده گیاهان نمی باشد.

درخاکهای آهکی عوامل موثر بر سیلیسیم قابل استفاده گیاهان عبارتند از:

– درصد رس، درصد کربنات کلسیم و pH

با افزایش هرکدام از این عوامل، سیلیسیم قابل استفاده گیاه در خاک افزایش می یابد.

سیلیسیم در گیاهان:

گیاهان عالی از نظر ظرفیت جذب سیلیسیم ویژگیهای گوناگون دارند. بر پایه میزان اکسید سیلیسیم موجود در آنها (که بر پایه درصد وزن خشک ساقه ارائه می شود)، می توان سه گروه عمده غلات مناطق مرطوب مانند برنج 10 تا 15 درصد و غلات مناطق خشک مانند نیشکر و گندم 1 تا 3درصد و بیشتر دو لپه ای ها، به ویژه لگوم ها کمتر از 0.5 درصد تقسیم کرد.

در بررسی 175 گونه گیاه که در یک نوع خاک رشد کرده بودند ، در گروه گیاهان از هم تشخیص دادند، گروه اول گیاهان انباشته کننده سیلیسیم که میزان جذب سیلیسیم در آنها به میزانی بیشتر از جذب آب بوده و گروه دوم گیاهان غیر انباشته کننده که میزان جذب سیلیسیم در این گیاهان همانند یا کمتر از جذب آب بوده.

جابجایی سیلیسیم در گیاهان:

این جابجایی در درون آوندهای چوبی صورت می گیرد. بنابراین توزیع آن در شاخه و برگها و اندامهای هوایی، به وسیله میزان تعرق در اندامها تعیین می شود. بخش عمده سیلیسیم در درون آپوپلاست برجا می ماند و پس از تبخیر از بخشهای انتهایی جریان تعرق بطور عمده در بخش بیرونی دیوارهای سلول های بشره، در دوسطح برگها به صورت سیلیکات بی شکل و یا به شکل اصطلاح اوپال فیتولیت ها ته نشست می کند. میزان جذب سیلیسیم توسط گیاه به فاکتورهای خاکی و گیاهی بستگی دارد که از فاکتورهای گیاهی، متابولیزم گیاه و تعرق تاثیرگذار هستند.

نقش سیلیسیم در گیاه:

الف. کاهش سمیت آلومینیوم : یک عنصر بسیار سمی برای انواع مختلف گیاهان است و یک عامل مهم محدود کننده رشد در خاکهای اسیدی است.در آزمایشی که توسط بایلز و همکاران (1994) بر روی سویا انجام گرفت ، مشاهده شدکه رشد ریشه سویا در محیط اسیدی بطور چشمگیر کاهش یافت اما با افزودن سیلیسیم به خاک سمیت آومینیوم کاهش یافت و این موضوع به این دلیل است که سیلیسیم با آلومینیوم در محلول های رقیق تشکیل ترکیب هیدروکسی آلومینوسیلیکات خنثی می دهدکه قابل جذب گیاه نمی باشد.

ب.کاهش سمیت آهن و منگنز:

عنصر سیلیسیم بسته به نوع گیاه به چندطریق سمیت آهن و منگنز را کاهش می دهد. در گیاهانی مثل برنج، سیلیسیم با افزایش حجم و استحکام فضای سرشار از هوا، در ریشه ها و ساقه ها و در نتیجه با افزایش جابجایی اکسیژن از شاخه ها به ریشه های غرقاب ، قدرت اکسیدکنندگی ریشه ها را افزایش می دهد.

چون این عناصر با عدد اکسیداسیون بالاتر حلالیت کمتری دارند، لذا سبب کاهش سمیت این عناصر می گردند. بدیهی است که در خاکهای شالیزاری شمال که میزان آهن و منگنز قابل استفاده بسیار بالا است، با مصرف سیلیسیم از مسمومیت این عناصر کاسته می شود. در گیاهانی مثل لوبیا و جو که تحمل بافتهای آن به میزان زیاد منگنز اندک است ، سیلیسیم باعث تغییر در توزیع منگنز در درون بافت برگ می شود. با نبود سیلیسیم ، توزیع منگنز غیر یکنواخت شده و به صورت موضعی و یا لکه مانند در سطح برگ انباشته شده و در نهایت مسمومیت را سبب می گردد.

ج. متحرک کردن فسفات خاک:

رقابت آنیونهای معمول در خاکهای زراعی در جذب روی سطوح به صورت زیر است:

SiO4 > PO4 > SO4 > NO3 ~ Cl

به خاطر اینکه سیلیسیم با قدرت بیشتری نسبت به فسفات جذب سطحی می شود، لذا سبب آزاد سازی فسفات می شود و بدین ترتیب تحرک و قابلیت استفاده آن برای گیاهان افزایش می یابد.

تاثیر بر فتوسنتز:

سیلیسیم کافی میزان جذب نور توسط گیاه را افزایش می دهد. در صورت کشت متراکم گیاهان، مستقیم بودن برگها عامل مهمی است که بر جذب نور اثر دارد و نیز سیلیسیم از سایه اندازی گیاهان بر روی همدیگر جلوگیری نموده و بدین ترتیب باعث افزایش تولیدات فتوسنتزی می شود.

افزایش مقاومت گیاه به آفات، بیماریها و ورس (خوابیدگی) :

سیلیس در دیواره سلول های آوند چوبی ته نشین شده و از فرو ریختن آوندها در شرایط تعرق زیاد جلوگیری می کند. همچنین با استحکام ساقه، موجب کاهش ورس در گیاهان می شود. علاوه بر آن دیواره سلول های بشره به وسیله لایه ای محکم از سیلیسیم آغشته می شوند و در برابر آلودگیهای قارچی ، مانع فیزیکی موثری می باشد. سیلیسیم باعث افزایش مقاومت برنج نسبت به بیماریهای قارچی نظیر سوختگی برگ یا سنبله ، لکه قهوه ای و همچنین افزایش مقاومت به آفاتی نظیر کرم ساقه خوار و زنجرک می شود.

 

ajax loader - نقش سیلیس در تغذیه گیاهان

عامل کلاته کننده

کلات ها و بنیان های کلاته کننده

کلات ها و بنیان های کلاته کننده

واژه کلات Chelate برای نخستین بار در دهه 1920 توسط پژوهشگران استفاده شد چراکه این واژه اصول چنگ زدن و نگهداشتن چیزی را که در فرآیند کلاته کردن روی می دهد را به خوبی توضیح می دهد. بیشتر کشاورزان بر روی عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم توجه دارند و از اهمیت بقیه عناصر غافل هستند. ریزمغذی ها  حتی در مقدار کم نیز برای رشد گیاهان ضروری هستند. بدون استفاده از فرم کلاته این عناصر در دسترس گیاهان قرار نخواهند گرفت. واژه کلات از کلمه یونانی Chele گرفته شده به معنی چنگ زدن و نگاه داشتن توسط چنگال معنی می دهد.

در علم شیمی و مهندسی بسپار، به ترکیبی ناجورحلقه که دارای حداقل یک کاتیون فلزی (در هَم‌تافت‌ها) یا یون هیدروژن است چَنگاله یا کی‌لیت،(به انگلیسی: Chelate ) می‌گویند. چنگاله لیگاند دو یا چند دندانه‌ای، یعنی لیگاندی است که بیش از یک قسمت از آن با فلز تشکیل کمپلکس دهد. از بهترین نمونه‌های لیگاند در شیمی آلی فلزی، لیگاند EDTA یعنی ethylene diamine tetra acetic acid (اتیلن دی آمین تترا اسیتک اسید)را می‌توان نام برد. چنگاله در شیمی، فرایند نیست، بلکه به لیگاندی که بیش از یک جفت الکترون به فلز مرکزی کمپلکس بدهد اطلاق می‌شود.

در واقع کلاته کردن Chelation فرایندی است که طی آن یک ترکیب شیمیایی با یک یون فلزی ترکیب شده و آن را بصورت محکم نگه می‌دارد.

ماده‌ای که با اتصال به یون‌های فلزی ساختار حلقه‌ای پایدارتر تشکیل می‌دهد را چنگالنده (به انگلیسی: chelator) می‌گویند. اثر افزایش پایداری همتافت چنگاله‌ای در مقایسه با همتافت تک‌دانهٔ مشابه را اثر چنگاله‌ای می‌گویند.

امروزه کلاته های (چنگاله‌ها) مواد معدنی کم مصرف نظیر روی، مس، منگنز، کبالت، آهن و کروم در تغذیه انسان و دام و طیور استفاده می‌شوند. این فرم از مواد جذب بالاتری داشته و از لحاظ زیست فراهمی در سطح بالاتری هستند. چنگاله‌ها در پزشکی نیز استفاده می‌شوند.

کلات ادتا EDTA چیست؟

EDTA به نام اسید و ادتیک اسید نیز شناخته می شود. این ترکیب یک جامد بی رنگ بوده که قابل حل در آب می باشد. این ترکیب ارای ساختار شش دندانه ای و خواص کی لیت سازی (توانایی آن به منظور جدا کردن یون های فلزی می باشند. این ترکیب اربردهای متفاوتی در زندگی روزمره ی ما دارند. یک عامل کی لیت سازی، ماده ای بوده که به یون های فلزی دیگر می چسپد.

عامل کلاته کننده

بنیان کلاته کننده آهن ادتا EDTA

برای اینکه بنیان کلات کننده عملکرد موثری داشته باشد باید دارای خصوصیات ذیل باشد:

۱- وزن مولکولی کلات نباید از حد مشخصی بیشتر باشد.

۲- مولکول کلات باید از نظر مجموع بار الکتریکی خنثی باشد که به راحتی با ترکیباتی که از نظر شیمیایی فعال هستند واکنش ندهد.

۳- ملکول کلات باید از ثبات ساختاری بالایی برخوردار باشد که عنصر معدنی کلاته شده در رقابت با دیگر عناصر موجود در محیط خاک برای جذب توسط گیاه پیشی بگیرد.

۴- عامل کلات کننده بایستی به آسانی توسط گیاه سوخت وسازشود.

چرا میکروالمنت های کلاته برتری دارند؟

بنیان های کلات کننده که مصرف خاکی دارند باید دارای ویژگی های زیر باشند:

  • باعث افزایش دسترسی گیاه به مواد معدنی ریزمغذی شوند.
  • مانع از تثبیت عناصر معدنی ریزمغذی خصوصاً در شرایط قلیایی خاک شوند.
  • باعث افزایش تحرک عناصر معدنی ریز مغذی در خاک شوند.
  • عامل کلاته باید مانع از آبشویی شود.

بنیان های کلات کننده که مصرف برگی و محلول پاشی دارند باید دارای ویژگی های زیر باشند:

  • باعث افزایش دسترسی گیاه به مواد معدنی ریزمغذی شوند.
  • مواد آلی کلات کننده باید اجازه عبور ماده غذایی را از سطح مومی برگ بدهند.
  • باید کاملا در آب حل شوند.

انواع ترکیبات کلات ساز:

پنج دسته از مواد کلاتور وجود دارند که عموما با مواد معدنی ترکیب می شوند و در کشاورزی برای کاربرد در خاک و محلول پاشی برگ استفاده می شوند: ۱ – کلات های مصنوعی ۲- لیگنوسولفوناتها ۳- هیومیک یا فولویک اسید ۴- اسید های آلی ۵- پروتئین (اسید آمینه).

۱-کلات های مصنوعی، عمدتاً شامل کلات هایEDTA, DTPA, EDDHA می‌شوند که استفاده گسترده‌ای در کشاورزی دارند، اما در سال‌های اخیر استقبال از کلاتورهای آلی خصوصاًدر کشورهای توسعه یافته بیشتر شده است.

۲- لیگنوسولفونات ها، که از لیگنین(یک ترکیب شیمیایی داخل گیاه که باعث چوبی شدن بافت گیاه می‌شود) مشتق می‌شوند کاربرد زیادی در ترکیبات کلاته برای محلول پاشی ندارند. این ترکیبات عمدتاً در مصارف خاکی مورد استفاده قرار می گیرند، ولی بدلیل اندازه بزرگ مولکولی قادر به جذب از بافتهای گیاهی در محلول پاشی نیستند.

۳- هیومیک و فولویک اسید، قادر به کلاته کردن عناصر معدنی ریزمغذی بوده که بدلیل وزن بالای خود عمدتاً مصرف خاکی دارند. اگرچه بعضی از سازندگان مطرح کود مدعی هستند فولویک اسید تولیدی آنها دارای وزن پایینی است و قابلیت مصرف محلول پاشی را نیز دارد.

۴- اسیدهای آلی، شامل مالیک اسید، سیتریک اسید، فوماریک اسید و … هستند. اسیدهای آلی بدلیل اینکه جزئی از تولیدات مواد گیاهی هستند، دارای قابلیت جذب بالایی بوده و موثرتر از سایر فرم ها می باشند. این ترکیبات کلاته در محیط های قلیایی شدید، دارای پیوند شیمیایی ضعیف تری با عناصر معدنی ریزمغذی بوده و همچنین فرآیند تولید گران‌تری نسبت به سایر انواع این ترکیبات دارند.

۵- اسید های آمینه (پروتئین)، از دیگر انواع ترکیبات طبیعی هستند که نقش کلات سازی داشته و برای محلول سازی و انتقال مواد معدنی استفاده می شوند. آمینواسیدها می توانند به عنوان یک کلات ساز عمل کنند و با یون های فلز با دو بار مثبت تشکیل یک پیوند شیمیایی محکم می‌دهند.

کلاته های آهن

شکل کلاته شده یک عنصر مانند آهن نسبت به فرم معمولی آهن خیلی راحت تر و هم چنین سریع تر جهت گیاهان جذب می گردد. عناصری مانند آهن زمانی که به شکل کلاته درمی آیند خیلی راحت تر از فرم معمولی خود در گیاه جذب می شوند بنابراین کود آهن کلاته شده دارای جذب بهتری نسبت به کود معمولی است.

مهمترين عوامل كلاته كننده آهن كه در حال حاضر به مقدار زيادي بكار گرفته مي شوند، بنيانهاي آلي مي باشند كه نمك آهن اين تركيبات به عنوان كودEDTA, EDDHA, DTPA, EDDHMA, EDDHSA  مورد مصرف قرار مي گيرند.

کودهای EDTA و DTPA هرچند مي توانند محتوي مقدار زیادی آهن تا حد 15 % باشند و از نظر قيمت به مراتب ارزان مي باشند، اما اين درصد بالاي آهن را نميتوانند بطور كامل در محيط هاي قليائي خاكهای ایران بصورت محلول حفظ كرده و آنگاه در اختيار گياه قرار دهند و در اين شرايط قليائي تحت تاثير شوك كلسيم، منيزيم و يا فسفات، آهن بصورت هيدروكسيد نامحلول رسوب مي كند. این کلات آهن با این دو بنیان بیشتر در محلول پاشی برگی کاربرد دارد.

ترکیب EDDHA در خاکهای قلیایی ایران دارای تاثیرات مطلوبی می باشد اما همانطور كه می دانید به غير از ايزومر ارتو- ارتو مي تواند محتوي ايزومرهاي ديگر همچون ارتو- پارا و پارا- پارا هم باشد. در طي فرايند توليد EDDHA تشکیل ايزومرهاي فوق غير قابل اجتناب است. با توجه به مباحث تغذيه گياهي و مكانيسم هاي جذب آهن توسط گياه و ماهيت فضایی اين كمپلكس از بين سه ايزومر فوق فقط ايزومر ارتو- ارتو توسط گياه جذب مي شود و مي تواند به عنوان كود مورد مصرف قرار گيرد.در حال حاضر کودهای ترکیب EDDHA بصورت پودر جامد كه محتوي مقدار كل 6 درصد آهن مي باشد به بازار ايران عرضه مي شوند که در بهترین حالت ممکن تنها دارای 4.8% ایزومر اورتو-اورتو قابل جذب گیاه می باشند.از آنجائيكه در حين ساخت تركيب Fe-EDDHA به غير محصول ايزومر ارتو-ارتو، امكان تشكيل ايزومرهاي ديگر همچون ارتو-پارا و پارا-پارا نیز وجود دارد و با توجه به مشكلات جداسازي اين ايزومرها از هم و ماهيت عنصر آهن و ساختار كمپلكس شش وجهی EDDHA و اندازه حلقه هاي حاصله ، اين دو ايزومر اخير نميتوانند با آهن كمپلكس داده و بالطبع نقش كود ايفا كنند و لذا جهت بدست آوردن محصولي كه محتوي ايزومر ارتو- ارتوي بيشتري باشد ، تركيب EDDHMA به عنوان کلات جدید معرفی شد.

ترکیب EDDHMA نمونه اصلاح شده تركيب Fe-EDDHA می باشد که بر خلاف ترکیب EDDHA در این ترکیب به غیر از ایزومر ارتو – ارتو امکان تشکیل ایزومرهای دیگر نیست اما نکته منفی در این محصول باقی مانده آن در طبیعت بود که حاصل آن در خاک و آب ترکیبات پاراکسول بود. مطابق اسناد و مدارک موجود، ترکیبات پاراکسول از نظر اثرات زیست تخریب پذیری در بدترین جایگاه قرار دارد و به عبارتی مسموم کننده و آلاینده بسیار خطرناک برای طبیعت می باشند.

کود های میکروالمنت کلاته شده با بنیان های کربوکسیلیک و اسید آمینه با نام تجاری میکروپلکس (شامل میکروپلکس آهن10 درصد، میکروپلکس روی 14 درصد، میکروپلکس میکس و میکروپلکس مس) به زودی معرفی خواهند شد. همچنین کود آهن 6 درصد کلاته شده با بنیان EDTA و  کود روی  18 درصد کلاته شده با بنیان کربوکسیلیک و مولیببدن کلاته نیز به زودی توسط شرکت ژیک شیمی کاو روانه بازار خواهند شد.

ajax loader - کلات ها و بنیان های کلاته کننده

چگونگی ایجاد باغ

روش احداث باغ

نکات فنی مهم برای احداث باغ میوه 

شرایط اقلیمی منطقه، نوع خاک، نوع پایه و عملیات زراعی برای احداث باغ موثر میباشند. بسته به نوع میوه و رقم کشت شده، حداقل سه سال طول می کشد تا اولین محصول تجاری برداشت گردد و به مدت ۱۵ تا ۳۰ سال می توان تولید محصول اقتصادی نمود. معمولا بهتر است یک باغ تجاری کمتر از دو هکتار احداث نگردد.

1- فاصله کشت درختان میوه باید طوری انتخاب شود که کنترل آفات و عملیات زراعی به خوبی انجام گیرد.

در یک هکتار زمین، نسبت به رقم، عمق و حاصلخیزی خاک بر روی پایه های قوی معمولا در حدود ۱۰۰۰-۴۰۰ درخت کشت می شود.

2- انتخاب نهال سالم و با اصالت پایه و اساس  احداث یک باغ فنی می‏باشد.

3- قبل از احداث یک باغ میوه، بهترین  گونه و رقم درختان سازگار با شرایط منطقه را شناسایی و انتخاب  کنید.

4- در نقاط بادخیز استفاده از بادشکن ضروری است .

5- در صورت وجود لایه های سخت در خاک استفاده از زیر شکن یا بیل مکانیکی برای کندن لایه های  سخت ضروری است .

6- نهال را از نهالستانهای معتبر و دارای مجوز تهیه کنید‏. نهال باید دارای شناسه یا لیبل باشد‏. (توصیه می‏شود لیبل نهال را تا اولین باردهی حفظ کنید تا از اصالت نهال مطمئن شوید  )

7- در هنگام خرید نهال نهالهای خوش فرم که دارای تنه و ریشه سالم هستند را انتخاب کنید‏.دقت کنید در  نهالهای پیوندی محل پیوند از طوقه نهال 20- 15 سانتیمتر فاصله داشته و خیلی برآمدگی نداشته باشد .

8- از ورود نهالهای آلوده به آفات و بیماریها به باغ جلوگیری کنید‏. توجه داشته باشید نهالهایی که از سایر استانها تهیه می‏شوند باید گواهی قرنطینه  حفظ نباتات را داشته باشند.

نکته: احتمال آلودگی نهالهای درختان دانه‏دار مانند گلابی و سیب به بیماری آتشک زیاد بوده لذا در خرید این نهالها باید بیشتر دقت شود.

9- برای موفقیت بیشتر، نهالهای پیوندی یک یا دو ساله را انتخاب کنید‏. نهال باید از رشد متوسط برخوردار باشد‏، نهالهای خیلی کوچک و خیلی بزرگ برای کاشت مناسب نیستند .

10- نهال باید در زمان خواب از زمین کنده شود‏. در زمان کندن نهال زمین نباید یخ زده باشد .

11- زمان کندن نهال رطوبت خاک باید در حد گاورو باشد‏، از کندن نهال در زمین گل یا خشک خود‏داری کنید .

12- توجه داشته باشید در زمان حمل و نقل‏، ریشه نهال نباید در معرض هوا قرار بگیرد.بدین منظور پوشاندن کامل نهالها با پلاستیک، چادر و برزنت یا در صورت وجود امکانات استفاده از کامیونهای  کانتینردار  توصیه می‏شود.

13- چنانچه امکان کاشت نهالهای منتقل شده بلا فاصله پس از انتقال وجود ندارد در یک منطقه از باغ که آفتابگیر نباشد شیاری کنده و ریشه نهالها را داخل شیار قرار داده،  روی آن را خاک مرطوب بریزید.

14 – نقشه باغ را ابتدا روی زمین پیاده کنید . سپس محل کاشت دقیق نهالها را تعیین کرده و علامتگذاری کنید.

15 – درختان را بصورت مربع، لوزی یا مستطیل و در اراضی شیبدار روی خطوط تراز بکارید .

16- در هنگام کاشت درخت به نیازهای گرده افشانی آن توجه داشته باشید. برخی درختان مانند پسته نیاز به درخت نر دارند ، برخی دیگر مانند بادام‏، گیلاس و  زیتون،  نیاز به رقم مناسب گرده افشان خواهند داشت.

17- بر اساس نوع درخت و جنس خاک ، چاله هایی به شعاع 50 تا 70 سانتیمتر و گودی (عمق)  60 تا 70 سانتیمتر حفر کنید.

18- هنگام گود برداری خاک رویی را (به عمق یک بیل) در یک سمت و خاک زیرین را در سمت دیگر چاله بریزید .

19- قبل از کاشت نهال‏ها با یک هرس مناسب ریشه‏ های شکسته‏، زخمی و آسیب دیده را حذف کنید .

20- برای پیشگیری از آلوده شدن ریشه‏ ها به بیماری‏‏، باید ریشه‏ های نهال را در محلول ضد عفونی (2 در هزار از قارچ کش های چون رورال، بنومیل یا ریدومیل) فرو ببرید و بعد بکارید .

21- خاک رویی جدا شده را به نسبت 3 به 1 با کود دامی پوسیده‏، مخلوط کرده و در ته چاله بریزید . از کود های شیمایی مناسب نیز می توان به مقدار ضروری در این مخلوط کودی استفاده نمود.

22- نهال را به نحوی در ته چاله قرار دهید که طوقه نهال  چند سانتیمتر بالاتر از سطح زمین قرار گیرد .

23- گودال را با خاک پر کنید و با فشار دادن خاک با پا،  فاصله ها و هوای اطراف ریشه‏ ها را خارج کنید .

24- نها‏ل ها را باید بی درنگ آبیاری کنید .

25- نهالهای تازه را  به یک قیم ببندید  تا از تکان خوردن و خم شدن آنها توسط باد جلوگیری شود .

26- برخی نهالها مانند نهال‏های  درختان دانه دار و هسته دار لازم است هنگام کاشت بسته به نوع نهال و نحوه تربیت آن  از ارتفاع مناسب (80  تا 100 سانتیمتر)  سربرداری شوند . با استفاده از چسب باعبانی کالوز جای هرس را بپوشانید.

27-  چنانچه در منطقه خسارت جوندگان مطرح باشد برای جلوگیری  از خسارت آنها ، نوعی حفاظ با استفاده از فوم،گونی و یا سیم توری دور ساقه درخت قراردهید‏.

برداشت میوه از باغات

متوسط برداشت محصولات باغی

متوسط عملکرد و برداشت محصولات باغی در هکتار(تناژ):

بر اساس آخرین آمار اعلام شده، عرصه های باغی کشور مساحتی حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار را شامل می شود که انواع درختان مثمر و گونه های باغی در آن کاشته شده و نیاز کشور به انواع میوه را تامین می کند از این مساحت حدود ۳۰ درصد باغ مدرن(حدود ۸۱۰ هزار هکتار)، ۴۰ درصد باغ درجه ۲(۱۰۸۰ هزار هکتار) و ۳۰ درصد درجه ۳(حدود ۸۱۰ هزار هکتار) اعلام شده است.

تولید محصولات باغی در یک سال زراعی معادل با ۱۶ میلیون تن برآورد شده است و با این محاسبه چنانچه جمعیت ایران را ۷۰ میلیون نفر برآورد کنیم، سرانه تولید میوه در ایران اندکی بیشتر از ۲۰۰ کیلو خواهد بود و این در حالی است که سرانه متوسط جهانی تولید میوه را FAO معادل ۸۰کیلوگرم اعلام کرده است.

کارشناس ارشد مرکز آمار ایران میزان برداشت سیب از باغات سیب را ۱۶.۵ تن در هکتار، میزان برداشت انگور را ۱۲.۵ تن، گردو را ۲.۶تن و پسته را ۹۰۰ کیلوگرم اعلام کرده است و می گوید: این ارقام متوسط چند نمونه اتفاقی از میوه ها در کشور محسوب می شود و به شاخص واقعی بسیار نزدیک است.

پرتقال تامپسون بسته به سن و تعداد درخت 25 تا 100 تن

هلو و شلیل 10تا 40 تن در هکتار

گردو محلی 1/5 تا 2/5 تن در هکتار گردوی خشک
گردوی اصلاح شده 4 تا 6 تن در هکتار گردوی خشک
بادام 1.5 تا 3 تن در هکتار
آلو 35 تا 70 تن در هکتار
انجیر دیم 3 تن در هکتار
انجیر آبی 10 تا 15 تن در هکتار

تناژ برداشت میوه در واحد هکتار

برداشت میوه از درختان میوه

پسته 1تا 7 تن در هکتار                                                                                                                           سیب
سیب بسته به رقم و سن درخت 15 تا 80 تن در هکتار
گلابی 40 تا 80 تن در هکتار
توت 10 تن در هکتار
انگور 10 تا 20 تن در هکتار
گیلاس و آلبالو 6 تا 20 تن در هکتار
زردآلو 8 تا 20 تن در هکتار
خرمالو 13 تا 20 تن در هکتار
زیتون 2 تا 20 تن در هکتار

کیوی 25-50 تن در هکتار

انار 15 تا 40 تن در هکتار

لیمو ترش 3-25 تن در هکتار

 

ajax loader - متوسط برداشت محصولات باغی

گندم برای تهیه آرد

کاشت، داشت و برداشت گندم

کاشت، داشت و برداشت گندم

گیاه گندم متعلق به خانواده Poaceae و از جنس Tiriticum می باشد. هزاران سال است که گندم، در تأمین غذای بشر نقش حیاتی ایفا می‌کنند. امروزه گندم ۱۵ تا ۱۸ درصد مصرف مواد غذایی مردم جهان را تشکیل می‌دهد و منبع اصلی غذای مردم را در بیشتر کشورها تشکیل می‌دهد.  گندم یکی از محصولات استراتژیک منطقه می‌باشد.

مقدار بذر مصرفی

در شرایط معمول کشت گندم از ۶۰ کیلوگرم در زراعت دیم لغایت۲۰۰ کیلوگرم در هکتار در زراعتهای پاییزه آبی متغیر است. در زراعتهای پاییزه گندم آبی نسبت بذر مصرفی به تولید یک به بیست است. میزان بذر کمتر و یا بیشتر از معمول در برخی مواقع و به دلایل متعددی به شرح زیر توسط کشاورزان مورد استفاده قرار می گیرد. از آن جمله: واریته های بذر درشت (اندازه بذر) واریته هائی با پتانسیل (توانائی) پنجه زنی کم، کشت بهاره، کشت دیر (در پائیز یا بهار)، روش دستپاش، اراضی سنگین، درصد جوانه زنی پائین و غیره. خسارت های وارده بر بذر گندم به هنگام داشت، برداشت و پس از برداشت توسط برخی عوامل بیماری زا و آفات (در مزرعه و انبار) باعث افزایش ضایعات بذر گندم می شود. متوسط رطوبت موجود در خاک نیز از عوامل اصلی تعیین کننده میزان بذر مصرفی است. به طوری که در مناطق کم باران میزان متوسط بذر کمتر و در مناطق نیمه مرطوب و مرطوب بذر بیشتری مصرف می شود.

 

گندم wheat

عکس خوشه گندم

سطح زیر کشت

گندم به عنوان مهمترین محصول زراعی و ماده غذایی کشور بطور متوسط ۵/۶ میلیون هکتار از اراضی کشور را بخود اختصاص داده و بالغ بر ۵/۱۰ میلیون تن تولید دارد. عملکرد پائین گندم در ایران در مقایسه با جهان عمدتاً بواسطه سطوح پائین نهاده (بویژه آب) و ضعف مدیریت زراعی است. تکیه بر افزایش عملکرد بعنوان کلیدی ترین راه حل افزایش تولید گندم، توسعه تحقیقات در زمینه های کاهش ضایعات و ساماندهی بذر را بعنوان راهکاری مناسب طلب می نماید.

عملکرد در هکتار:

عملکرد گندم آبی کشور ۳۶۲۹ کیلوگرم و عملکرد گندم دیم کشور ۱۱۸۱ کیلوگرم در هکتار بوده است. بیشترین عملکرد آبی گندم با ۴۸۷۹ کیلوگرم در هکتار متعلق به استان تهران و کمترین آن با ۱۵۸۰ کیلوگرم در هکتار به استان بوشهر تعلق دارد. استانهای گلستان و بوشهر نیز به ترتیب با متوسط تولید ۲۷۵۸ و ۱۹۲ کیلوگرم در هکتار در بین استانهای گندم دیم کار کشور در جایگاه نخست و آخر قرار گرفته اند.

مراحل آبیاری گندم

به طور کلی، در شرایط مزرعه، گندم به ندرت تحت تنش مداوم رطوبت در طول فصل رشد خود واقع می‌شود و دوره‌های تنش معمولاً با دوره‌های مناسب از نظر رطوبت، به طور متناوب حاصل می‌شوند. گندم در مرحله جوانه زنی نسبتاً به شوری حساس است و در خاک‌های شور نمی‌تواند بطور کامل جوانه بزند. نیاز گیاه به آب در طول دوره حداکثر رشد رویش آن که همزمان با طویل شدن سریع ساقه‌ها است، به سرعت افزایش می‌یابد. رشد همزمان قسمت‌های مختلف ساقه و پنجه‌های هر گیاه باعث نیاز فراوان به آب و مواد غذایی می‌گردد و با ظهور سنبله‌ها مقدار آن به حداکثر خود می‌رسد. مرحله اول آبیاری ۱ تا ۲ روز بعد از کشت صورت می‌گیرد. مرحله دوم معمولاٌ ۱۵ روز بعد از آبیاری اول می‌باشد و آبیاری تا رسیدن به مرحله دانه بستن ادامه می یابد. در آبیاری زمین باید به بافت خاک هم توجه داشت بدین صورت که در زمین های رسی فاصله آبیاری بیشتر و در زمین های شنی این فاصله کمتر است. آبیاری گندم معمولاٌ در ۵ مرحله صورت می‌گیرد که این مراحل شامل:۱-جوانه زدن تا اتمام پنجه ۲- ساقه ۳-سنبله ۴-گل ۵-دانه بستن

نیازهای تغذیه ای گندم

مهمترین نقش مواد آلی در خاکهای زراعی بهبود وضعیت فیزیکی خاک، آزاد سازی عناصر غذایی متناسب با قابلیت‌های جذب گیاه و نهایتاً به عنوان منبع اصلی غذا و انرژی برای موجودات زنده مفید خاکزی نام برد. کودهای مورد نیاز گندم شامل: کود ازت، پتاس و فسفر می‌باشد. کودهای پایه که در زمان کاشت گندم استفاده می‌شود. کودهای سرک شامل کود ازت که در چند مرحله تا رسیدن محصول به مرحله خوشه کاربرد دارد. میزان مصرف کود اوره در گندم حدوداً ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلو گرم در هکتار توصیه می‌گردد که با توجه به نیاز گندم به ازت در مراحل حساس پنجه زنی، ساقه رفتن و ظهور سنبله مصرف ۱۲۰ کیلوگرم کود اوره در مراحل یاد شده لازم می‌باشد. میزان مصرف کود فسفر و پتاس باید براساس آزمون خاک تعیین شود. حد بحرانی فسفر برای زراعت گندم ۱۵ میلی‌گرم در کیلوگرم خاک می‌باشد. این کود بصورت نواری با استفاده از کود پاش مصرف گردد. کودهای میکرو نیز به صورت سرک مورد استفاده قرار می‌گیرند. با توجه به بررسی‌های انجام شده بهترین میزان کود ازت در مرحله سرک ۴۰۰ کیلوگرم است که تا رسیدن به مرحله خوشه ۳ بار کود سرک استفاده شده که در مرحله پنجه زنی ۱۰۰ کیلوگرم، در مرحله ابتدای ساقه دهی ۱۰۰ کیلوگرم و قبل از خوشه رفتن ۱۵۰ کیلوگرم می‌باشد. البته در منطقه معمولاً ۲ بار از کودسرک استفاده می‌شود. محصولات تولیدی شرکت ژیک شیمی کاو شامل p4 پی 40 به همراه فوکوس آمینو مناسب برای مراحل اولیه رشد گندم می باشد. همچنین محصولات استوک یا پی کی 110 و پتاسه و کا40 مناسب برای مرحله خوشه دهی گندم می باشد.

علف‌های هرز گندم

علف‌های هرز، یکی از عمده‌ترین عوامل کاهش‌ دهنده عملکرد در واحد سطح مزارع می‌باشد. طبق آخرین آمارهای ارائه شده، در صورت عدم کنترل علف‌های هرز، حدود ۲۵% از عملکرد مزارع گندم، کاسته می‌شود. همچنین به دلیل وجود بقایای علف‌های هرز، کیفیت محصول و عملیات برداشت آن دچار مشکل می‌شود. غالب علف‌های هرز شامل: یولاف، پنیرک، خردل وحشی، کنگر ابلقی، پیچک، چچم و قیاق می‌باشند. علف کش‌های مورد استفاده در برای کنترل علف های هرز شامل: تاپیک، گرانستار، آتلانتیس، ایلوکسان و توفوردی می‌باشد که این علف کش‌ها از مرحله ۲ تا ۴ برگی و در مرحله پنجه زنی گیاه مورد استفاده قرار می‌‎گیرند. البته استفاده مکرر از این سموم باعث ایجاد نوعی مقاومت در علف‌های هرز شده به‌ همین دلیل به کشاورزان توصیه شد که از سموم جدید استفاده نموده تا مقاومت علف های هرز نیز از بین برود. بهتر است که عملیات مبارزه شیمیایی با علف های هرز گندم در نیمه روز که دمای هوا به ۱۸ درجه و قطرات شبنم روی برگ نیست انجام گیرد.

 

ajax loader - کاشت، داشت و برداشت گندم

کاشت گردو

پرورش درخت گردو

پرورش درخت گردو

از خانواده JUGLANDACEAE

با نام علمی JUGLANS  REGIA

نام های دیگر گردو:

Persian walnut, English walnut، California walnut, common walnut

درخت گردو، جوز یا گَوز نیز گفته می شود در شمال ایران به آن آغوز گفته می شود.

گردو، پراکندگی وسیعی از کوه‌های کارپاتیان در اروپای‌مرکزی تا قفقاز و شمال آسیای صغیر و منچوری داشته است. این گیاه از تیره گردوسانان می‌باشد. مغز ساقه‌های درخت گردو لایه لایه، تنه صاف با پوست فلسی و شیاردار، برگ‌های مرکب شانه‌ای دارد و درخت یک‌پایه محسوب می‌شود. گل‌های نر آن در جانب شاخه‌های یک‌ساله و روی گل‌آذین سنبله دم‌گربه‌ای (شاتون) و گل‌های ماده آن در نوک شاخه‌های سال جاری در گروه‌های ۱ الی ۳ تایی و در برخی از ارقام گردو در جانب شاخه‌های سال جاری حاصل می‌شوند. گرده‌افشانی گردو توسط باد انجام می‌گیرد. عمل گرده‌افشانی و تلقیح در اوایل بهار می باشد. میوه‌های گردو از نوع فندقه بوده که در آن فرابر میوه چوبی شده و توسط پوست سبز که منشاء برگ دارد، احاطه می‌شوند. گردوهای جوان و تازه به بار نشسته حالت ناهمرسی از نوع نرپیش‌رسی نشان می‌دهند. اما با بالغ شدن درخت، گل‌های نر بیشتری تشکیل می شود و تطابق زمانی بین مرحله گرده‌افشانی و آماده بودن گل‌های ماده به وجود می‌آید. البته برخی از ارقام گردو ماده پیش‌رس هستند و توصیه می‌شود برای کاهش پدیده ناهمرسی، ارقام نر پیش‌رس همراه با ارقام ماده پیش‌رس کشت شوند. یکی از گونه‌های متداول گردو که در اکثر کشورها کشت می‌شود، گردوی ایرانی  Persian walnut است که البته منشاء آن کوه‌های کارپات می‌باشد. اغلب گردوهای ایرانی خودبارور هستند اما حالت نر پیش‌رسی دارند.

ارقام

گردوهایی که در نقاط گردو خیز ایران کاشته شده‌اند از گونه گردوی معمولی یا Juglans هستند. رقم‌های این گونه از نظر باغبانی هنوز کاملاً مشخص نشده‌اند. این گردوها در نقاط مختلف ایران با نام‌های گونگون محلی نامیده می‌شوند. با وجود تفاوت‌های ظاهری، ممکن است برحی از انواع، رقم واحدی باشند ولی نام‌های گوناگون داشته باشند. با این توصیف مهمترین انواع گردو که در ایران کاشته می‌شوند عبارتند از: گردوی کاغذی، گردوی سنگی، گردوی ماکویی، گردوی سوزنی، گردوی نوک کلاغی، گردوی ضیا آبادی، گردوی خوشه‌ای، سبزوار، گردوی آمیخته خراسان، گردوی بافت کرمان، گردوی مازندران، گردوی شهمیرزاد، گردوی قزوین و طالقان، خوانسار، گردوی تسوج در آذربایجان، گردوی همدان، گردوی وفس، وانشان و تویسرکان و سایر مناطق

آب وهوا

درخت گردو درطول تابستان و زمستان نسبت به گرما و سرمای بیش از حد حساس است. در طول دوره خواب زمستانه، گردو می‌تواند سرمای ۱۱- درجه سانتی گراد را بدون خسارت جدی تحمل کند ولی پس از شروع رشد، سرمای ۲- تا ۳- درجه سانتی گراد موجب از بین رفتن برگها، شاخه‌ها و گلها شده ودر نتیجه محصول کاهش می‌یابد. به علاوه شاخ و برگ درختانی که تا اواخر پاییز به رشد خود ادامه می‌دهند در معرض خسارت سرما قرار می‌گیرد. مقاومت ارقام مختلف گردو نسبت به سرما متفاوت است. دمای بالاتر از ۳۸ درجه سانتی گراد موجب آفتاب سوختگی پوست سبز و چروکیدگی مغز گردو می‌شود و گاهی اوقات نیز میوه‌ها پوک می‌شوند. در رطوبت نسبی کم و دمای بالاتر از ۴۰ درجه سانتی گراد، به گردو خسارت جدی وارد می‌شود. دمای پایین تابستان نیز مناسب نیست زیرا موجب می‌شود میوه‌ها به اندازه کافی پر نشود. هوای خنک در طی فصل رشد، برداشت محصول را به تأخیر انداخته و در نتیجه باغداران متضرر می‌شوند؛ بنابراین هوای خنک و فصل رشد کوتاه از عوامل محدود کننده پرورش گردو هستند. گردو نیز مانند سایر میوه‌ها مناطق معتدله در زمستان به مقدار سرمای معینی نیاز دارد تا خواب آن برطرف شود که به این ترتیب در بهار رشد رویشی و گلدهی کافی خواهد داشت. در صورت عدم وجود سرمای کافی، بازشدن جوانه‌ها و گلدهی نامنظم شده وبه تأخیر می‌افتد واین موجب کاهش محصول و خشک شدن سر شاخه‌ها می‌شود. نیاز سرمایی ارقام مختلف گردو متفاوت است.

هرس درختان گردو

هرس فرم و شکل دهی درخت :

در سالهای اولیه ی رشد نهال صورت میگیرد و بدین صورت است که از ارتفاع 2 متری نهال سر برداری میشود و محل بریدگی با چسب باغبانی کالوز پوشانده می شود.که این امر باعث رشد شاخه های جانبی درخت گردو میشود.و در سالهای بعد شاخه های اضافی نیز حذف می شود. با این روش هرس کردن که تدریجی و در سالهای اولیه رشد درخت صورت میگیرد فرم اصلی درخت شکل میگیرد.

هرس فرم دهی  با دو هدف انجام می شود : توسعه اسکلتی قوی و تقویت رشد شاخه ها به موازات تولید محصول زیاد و زودرس اصولاً میوه های گردو در جوانه های انتهایی یا جوانه جانبی و انتهایی شاخه های یکساله تولید می شوند. بنابراین ارقام گردو به دو دسته بارور در جوانه های انتهایی و بارور در جوانه های جانبی تقسم می شوند ارقام با باردهی انتهائی (هارتلی، فرانکورت) فقط نیاز یه تنک کردن دارند و در این ارقام نباید سرشاخه زنی صورت گیرد در غیر اینصورت درخت در رشد رویشی باقیمانده و میوه تولید نخواهد کرد. برعکس این حالت ارقام بارده در جوانه های جانبی (وینا وچیکو) به منظور تقویت رشد شاخه ها که مانع از باردهی زودرس می شود به شدت تنک و سرزنی می شوند. بعد از رشد سال اول نهالها از فاصله 2 متری سربرداری می شوند. کلیه شاخه های جانبی در روی محور اصلی بجز یک یا دو شاخه که در قسمت پائین تنه حفظ می شوند قطع می گردد. برای جلوگیری از رشد ضعیف شاخه های انشعاب یافته از تنه اصلی تمامی جوانه های اولیه که در بالاتر از فاصله 3/1 متری سطح زمین قرار دارند قطع می شوند تا جوانه های ثانویه فرصت رشد داشته باشند هر دو نوع رقم گردو ذکر شده بالا تا 2 سال مثل هم تربیت می شوند.

هرس باردهی :

این نوع هرس معمولا در اواخر زمستان وگاهی در تابستان هم انجام میشود.که شامل :حذف شاخه های مزاحم خشک و ناجور می باشد. هدف اصلی از این هرس تولید محصول منظم زیاد و با کیفیت بالا است در کل این هرس چهار هدف عمده دارد (1) کنترل اندازه درخت. (2) حفظ قدرت رشد و باردهی سیخکها. (3) تولید شاخه های جدید برای جایگزینی شاخه های پیرتروکم بارورتر. (4) حذف شاخه های ضعیف خشک و مزاحم و ایجاد تسهیلات برای عملیات زراعی عمل هرس در دوره خواب درختان انجام می شود ولی بهتر است این کار در اوایل بهار انجام گیرد تاخیر در هرس موجب خروج شیره گیاهی می شود تمامی سطوح قطع شده باید با چسب پوشانده می شود. بهترین روش هرس درختان جوان (16 تا 17 ساله) و میان سال گردو (34 ، 35 ساله) بریدن انتهایی شاخه های سه ساله است. روش مناسب برای هرس درختان بالغ (40 ساله) قطع انتهای شاخه های 4 تا 5 ساله است.

تنک کردن

هنگامیکه درختان نزدیک بهم و به صورت انبوه کاشته شده اند تنک کردن شاخه ها برای تامین نور کافی ضروری است. حذف درخت باید قبل از متراکم شدن آنها صورت گیرد. تغذیه در صورتیکه مقدار یک یا چند عنصر غذایی در خاک کمتر از حد معمول باشد از کودهای مختلف برای برطرف کردن این کمبودها استفاده می شود. ازت : بندرت کمبود ازت مشاهده می شود علائم کمبود ازت در مراحل اولیه به صورت کم رنگ شدن شاخ و برگ ، کوچک شدن برگها ، کاهش رشد شاخه کاهش عملکرد و تشکیل میوه های کوچک با مغز کم می باشد. که کاربرد ازت به مقدار 225 – 175 کیلوگرم در هر هکتار در اوایل مرحله رشد از ظاهر شدن علائم فوق الذکر جلوگیری می کند. فسفر : کاربرد سوپر فسفات در زمستان در درختان جوان موجب افزایش کیفیت میوه ها می شود ولی درختان بالغ عکس العمل کندی نسبت به این مورد نشان می دهند. پتاسیم : علائم کمبود پتاسیم، برگها ابتدا کم رنگ شده و سپس حاشیه آنها به طرف بالا برگشته و پیچ می خورد و قسمت زیر برگ خاکستری رنگ می شود در صورت کمبود شدید برگها کوچک شده و در حاشیه و نوک برگها سوختگی ایجاد می شود و استفاده از سولفات پتاسیم علائم کمبود را برطرف می کنند. روی : علائم کمبود روی در اوایل فصل رشد قابل مشاهده است که باز شدن جوانه ها به تاخیر افتاده و برگها کوچک و زرد می شوند در صورت کمبود شدید انتهای شاخه نیز خشک می شود. درمان آن محلول پاشی سولفات روی (36 درصد) به میزان نیم کیلو در 400 لیتر آب بر روی شاخ و برگ می باشد. بر : علائم کمبود آن به صورت تغییر شکل برگ ، کوتاه شدن میان گره ها وزرد و خشک شدن نوک شاخه ها است استفاده از بوراکس از طریق خاک هر دو یا سه سال روش مناسب جلوگیری از کمبود است. منگنز : کمبود آن در اوایل بهار یا اواسط تابستان لکه های زردرنگی در بین رگبرگها ایجاد شده که بعداً به حاشیه برگها گسترش می یابد این برگها زودتر از موعد مقرر می ریزند محلول پاشی سولفات منگنز روی برگها درمان این کمبود است. آهن : در کمبود آهن در اوایل فصل رشد بین رگبرگها به رنگ زرد در آمده و در حالت پیشرفته سفید می شود که کمبود آهن ابتدا در برگهای انتهایی ظاهر می شود. مس : کمبود مس به صورت لکه های مرده ، زردی و ریزش زود هنگام برگها دیده می شود در ضمن لکه های کوچکی به رنگ قهوه ای تیره در اطراف نوک شاخه ها ظاهر می شود. محلول پاشی محلول بردو در اواخر بهار و یا اوایل تابستان کمبود مس را برطرف می کنند. منیزیم : علائم کمبود به صورت نواحی مشخص در نوک و حاشیه برگهای پائین درخت ظاهر می شود محلول پاشی سولفات منیزیم راه چاره است. در کل استفاده از ازت ، فسفر و پتاسیم به میزان 60 کیلوگرم در هکتار موجب تولید حداکثر گردو خواهد شد.

آبیاری

آبیاری در مناطق کم باران جهت درختان گردو ضروری است. آب غیر کافی موجب رشد کم ، کاهش عملکرد و کاهش کیفیت میوه می شود و آب بیش از حد نیز باعث کندی رشد و نیز موجب بروز بیماریهای طوقه و ریشه می گردد آبیاری برای درختان جوان و درختان پیوندی بسیار ضروری است ولی در درختان بالغ با افزایش توسعه ریشه ها میزان نیاز به آب کمتر می شود. میزان آبیاری و تعداد آن به سن درخت، نوع خاک ، مقدار بارندگی و پراکنش آن استفاده از مالچ و سیستم مدیریت خاک بستگی دارد. روشهای معمول آبیاری شامل آبیاری غرقابی ، جوی و پشته ، بارانی و قطره ای است انتخاب روش آبیاری به عوامل متعددی از جمله منبع تهیه آب ، سطح زمین ، پیشرفت تکنولوژی و میزان هزینه لازم در مقایسه با افزایش درآمد آن بستگی دارد. مبارزه با علفهای هرز در سالهای اخیر استفاده از علف کشها برای مبارزه با علفهای هرز جایگزین شخم شده است.

گل دهی

گردو درختی یک پایه است و گلهای نر و ماده آن جدا از هم و در روی یک درخت تشکیل می شوند گلهای نر بطور جانبی بر روی شاخه ارشد سال قبل ظاهر شده و به صورت شاتون آویزان می شوند گلهای ماده به صورت جفت در نوک شاخه پر شد سال جاری تشکیل می شوند. جوانه های گلهای ماده در طی تابستان تمایز می یابند.

گرده افشانی

درختان گردو خود بارور و دگر بارور هستند و در اکثر ارقام رسیدن گرده ها و آمادگی کلاله همزمان است بنابراین در گرده افشانی گردو و مشکلی ایجاد نمی شود در گردو پدیده دیکوگامی وجود دارد و به عنوان مثال در بسیاری از ارقام آزاد شدن گرده ها قبل از پذیرا شدن کلاله صورت می گیرد. (پروتاندری) و در برخی از ارقام رسیدن کلاله قبل از آزاد شدن گرده ها صورت می گیرد. (پروتوجینی) علاوه بر این کوتاه بودن دوره قوه نامیه دانه های گرده و دوره پذیرش کلاله وضعیت گرده افشانی را بدتر می کند گلهای گردو و توسط بادگرده افشانی میشوند به همین دلیل دارای گرده های فراوان وسبک بوده و کلاله بزرگ و پرمانندی دارد که به مدت چند روز قابلیت پذیرش دانه گرده را حفظ می کند. گرده افشانی موثر باکشت ارقام زودرس و دیررس که دانه های گرده خود را در یک دوره زمانی بیشتر آزاد می کنند، تامین میگردد. شرایط آب و هوائی نامساعد مثل باران برف تکرگ یخبندان درطی مدت گل دهی در بهار موجب کاهش محصول گردو می شود. گرده افشانی مصنوعی در گردو آسان بوده و موجب افزایش عملکرد می شود می توان شاتونهای نر را جمع آوری کرد و به مدت دو یا سه هفته در دسکاتور در صفر درجه سانتیگراد و یا داخل یخچال و در رطوبت پایین نگهداری کرد. این گرده ها را می توان برای گرده افشانی همان رقم یا ارقام دیگر در همان محل یا محلهای دیگر بکار برد. هنگامی که کلاله پذیرا شد هر 10 عدد شاتون را در یک پارچه کوچک قرار داده و در قسمت بالای درختها آویزان می کنند و آنرا 2 تا 3 بار در روز با یک چوب تکان می دهند . همچنین می توان برای بهبود گرده افشانی چندشاخه را با رقم گرده افشان پیوند کرد اولین دانه های گرده آزاد شده گردو ظرفیت جوانه زنی بیشتری دارند دانه های گرده ذخیر شده در شرایط طبیعی ، قوه نامیه خود را در مدت 2 تا 3 روز از دست میدهند در برخی موارد دانه های گرده جمع آوری شده در معرض تابش خورشید و در دمای 25 تا 30 درجه سانتی گراد قوه نامیه خود را در مدت 1 تا 3 ساعت از دست می دهند. معمولاً دانه های گرده در مدت 1 تا 3 روز بعد از گرده افشانی روی کلاله جوانه می زنند.

کاشت داشت و برداشت گردو

گردوی خوشه ای

رشد و نمو میوه

رشد و نمو با گرده افشانی و تلقیح آغاز میشود. گلهای ماده گرده افشانی نشده بعد از رشد اولیه حدود سه هفته بعد از گرده افشانی می‌ریزند در ارقام زودرس و در شرایط دمای بالا میوه ها در مدتی زودتر از 20 هفته رسیده و برداشت میشوند.

رسیدن میوه

هر گونه تاخیردر چیدن میوه ها پس از رسیدن مغز موجب کاهش کیفیت و افزایش انتشار آفات و بیماریها دارد. معمولاً دو شاخص رسیدگی برای تعیین تاریخ برداشت گردو بکار می رود. میوه گردو و بطور محکم بوسیله پوست سبز ضخیمی احاطه شده است که در هنگام رسیدن میوه ترک برداشته و در نتیجه میوه ها بر روی زمین می افتند. زمانی که حدود 80 درصد پوست سبز میوه ها ترک برداشتند میوه‌ها رسیده اند ولی رسیدن مغز و پوست سبز همیشه همزمان نیست و اغلب مغز میوه ها زودتر از ترک برداشتن پوست سبز میرسد.بافتی که در بین دو نصفه مغز و اطراف آن وجود دارد در هنگام رسیدن تغییر رنگ داده و قهوه ای میشود که این یکی دیگر از شاخص های تعیین زمان رسیدن میوه ها است. بسته به شرایط اقلیمی معمولاً برداشت دوهفته بعد از قهوه ای شدن بافت اطراف مغز انجام میشود. تاخیر در برداشت موجب تیره تر شدن رنگ مغز و کاهش کیفیت آن میشود. استفاده از اتفن (2 کلرواتیل فسفرنیک اسید) به مقدار زیادی چیدن میوه گردو را تسهیل میکند. محلول پاشی 200 تا 500 میلی گرم در لیتر اتفن موجب تسریع رسیدگی مغز شده و برداشت 10 روز زودتر انجام میشود بعلاوه برداشت تمام میوه ها بطور همزمان امکان پذیر شده و ترک برداشتن پوست سبز نیز تسهیل می گردد. محلول پاشی میوه بوسیله اتفن ، کیفیت مغز گردو را نیز افزایش می دهد.

برداشت

قبل از برداشت باید زمین را مسطح نموده و مواد اضافی مثل شاخه ها و برگهای خشک را جمع‌آوری نمود. برداشت به 2 روش دستی و ماشینی انجام می گیرد. برداشت دستی : میوه های گردو اکثراً در ماههای شهریور و مهر برداشت می‌شود برداشت در ارتفاعات پائین زودتر و در ارتفاعات بالا دیرتر صورت می گیرد. در برداشت دستی بوسیله ضربه زدن با چوب گردو به زمین می افتد برداشت تمام میوه ها در 2 تا 3 نوبت به فاصله چند روز انجام می شود. میوه های چیده شده را به صورت توده جمع آوری کرده و روی آنرا با برگ و علف می پوشانند که در مدت 9 تا 15 روز عمل تخمیر صورت می گیرد. جدا کردن پوست سبز و شستن و تمیز کرن میوه ها با دست صورت می گیرد. سپس با آفتاب خشک می کنند. برداشت ماشینی : تمامی عملیات از قبیل برداشت جدا کردن پوست سبز، شستشو ، تمیز کردن، خشک کردن ، سفید کردن ، درجه بندی و بسته بندی می تواند بوسیله ماشین انجام گیرد. فرو بردن میوه ها همراه با پوست سبز داخل محلول اتفن به غلظت 1500 میلی گرم در لیتر موجب جدا شدن پوست میوه ها در مدت 3 تا 4 روز می گردد. قرار دادن میوه های خشک در محلول 26 تا 28 درصد هیپوکلرید کلسیم و سپس فرو بردن آنها در محلول یک درصد اسید سولفورو موجب سفید شدن آنها می‌شود برای خشک کرده دوباره هوای گرم را که دمای آن بین 32 تا 38 درجه سانتی گراد است به اطراف میوه ها هدایت میکنند تا رطوبت آنها به 8 درصد کاهش یابد. عملکرد : عملکرد درختان گردو بسته به سن و اندازه درخت ، نوع خاک تغذیه و مقدار آبیاری متغیر است یک درخت بزرگ 40 ساله می تواند تا 175 کیلوگرم میوه تولید کند در حالیکه متوسط عملکرد آن 40 کیلوگرم میباشد. درختان پیوندی گردو بعد از 8 تا 10 سال و پایه های بذر بعد از 18 تا 20 سال به باردهی اقتصادی می رسند.

آفات گردو

مبارزه با آفات و بیماریهای گردو به علت بزرگ بودن درختان مشکل است زیرا سمپاشی تمام درخت به سختی انجام میشود کاشت درختان پیوندی استفاده از پایه های پاکوتاه ، تربیت و هرس و انتخاب ارقامی که بطور جانبی محصول میدهند موجب کاهش اندازه درخت شده و سمپاشی برداشت میوه را آسانتر می کند. تدابیر بهداشتی شامل برداشت میوه را آسانتر می کند تدابیر بهداشتی شامل کاشت درختان سالم ، جلوگیری از انتقال آفات و بیماریها از طریق ادوات هرس و سایر وسایل کشاورزی ، هرس برگها و شاخه های بیمار وسوزاندن آنها است. بیماریهای گردو : بیماریهای لکه برگی گردو – بیماریهای آنتراکنوز – بیماری بلاریت گردو –شانکرگردو (خشکیدگی سرشاخه) ، شانکر عمیق پوست گردو – پوسیدگی ریشه و طوقه (ناشی از فیتوفتورا) – پوسیدگی ریشه و طوقه (ناشی از قارچ آرمیلاریا) بیماریهای ویروسی گردو مهمترین آنها شامل بیماری خط سیاه – بیماری موزائیک گردو آفات گردو : کرم سیب – مگس پوست خوار میوه گردو ، شپشک، گردو، ابریشم باف ناجور – شته گردو – سوسک شاخک بلند – پروانه فری. آفات انباری شامل شپشه آرد و شپشه دندانه دار از آفات انباری شایع هستند که می توان با سموم کازی مثل متیل بروماید آنها راکنترل نمود.

عدم میوه دهی درخت گردو

1-بارش زیاد باران، هوای گرم و خشک، وزش بادهای تند گرم و خشک در اوایل بهار و همزمان با گلدهی درخت موجب اختلال در گرده افشانی می شوند و در نتیجه از تشکیل میوه جلوگیری می کنند. بسته به نوع رقم درخت گردو ، گل ماده ممکن است آماده پذیرش گرده گل نر نباشد یا اینکه در زمان آماده بودن گل ماده برای پذیرش گرده ، رهاسازی گرده توسط گل نر انجام نمی شود  و در چنین شرایط هم میوه روی درخت تشکیل نمی شود. کاشت دو نوع درخت گردو یا چند درخت از یک نوع درخت گردو می تواند به تشکیل میوه بیشتر کمک نماید.

2-مصرف کود نیتروژن دار به مقدار زیاد موجب بهم خوردن تعادل رشد رویشی و زایشی درخت می شود و در نتیجه درخت عادت تولید شاخه وبرگ زیاد پیدا می کند و درنتیجه موجب تاخیردر گلدهی درخت می شود.

3-سرمای آخر فصل می تواند جوانه های گل درخت گردو را از بین ببرد .

4-برخی ارقام قدیمی درخت  گردو بیش از ۲۰ سال طول می کشد تا به مرحله گلدهی برسانند. ارقام جدید معمولا پس از 3-4 سال به  باردهی می رسند.

ajax loader - پرورش درخت گردو

پرورش انواع مرکبات

معرفی ارقام و پرورش انواع مرکبات

 

دانستنی­های عمومی

پیشینه

پرورش مرکبات در جنوب چین و هندوچین به­ویژه جنوب ویتنام از 2400 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. بنابر نشانه­های تاریخی، عبری­ها از سده بیستم پیش از میلاد با مرکبات آشنایی داشته­اند. از کناره­های جنوبی دریای مازندران به عنوان دومین کانون گسترش کشت مرکبات نام برده می­شود.

در جنگ­های صلیبی مرکبات از کشورهای کناره جنوبی دریای مدیترانه به اروپا برده شده است. ترنج یا بادرنگ اولین میوه شناخته شده مرکبات در ایران است که براساس نوشته­های ”تیوفراستوس” گیاه­شناس یونانی از 300 سال پیش از میلاد مسیح در منطقه شوش و شوشتر کاشته می­شده است. نارنج، لیمو ترش و لیمو عمانی در حدود 1200 تا 1300 سال پیش و توسط اعراب به ایران آورده شده است. درخت پرتقال به احتمال زیاد در قرن 16 میلادی توسط پرتغالی­ها از اروپا به ایران آورده شده است و به این دلیل آن را پرتقال نامیده اند.

کشت اقتصادی مرکبات در ایران از 300 سال پیش در شمال کشور آغاز شده و به جنوب کشور رفته است.

توليد مركبات در جهان امروز از اهميت بسزائي برخوردار است يكي از منابع بسيار مهم توليد ثروت ، مبادلات تجاري و اشتغال بكار ساكنين حدود125 كشورمركبات خيز جهان شده است.

مركبات يكي از با صرفه ترين ميوه ها براي توليدكنندگان آن ميباشد زيرا تا آنجائي كه شرايط آب وهوا اجازه ميدهد غير مركبات چيز ديگري بچشم نميخورد . مركبات امروزه در جهان جنبه صنعتي بسيار مهمي را حائز گرديده و منبع پردرآمدي براي كشورهاي توليدكننده آن ميباشد .     امروزه تجارت جهاني طيف گسترده اي از كالاها و خدمات را در برگرفته كه در آن محصولات كشاورزي داراي مقبوليت ويژه اي است. بسياري از كشورهاي جهان بدليــل بهره مندي از شرايط اقليمي مناسب ،‌توليدكننده انواع محصولات كشاورزي بوده و از راه صدور آن با بدست آوردن ميلياردها دلار در آمد ارزي ، بخشي از نيازهاي وارداتي خود را تامين ميكنند.

 

تامپسون 773x1030 - معرفی ارقام و پرورش انواع مرکبات

عکس میوه پرتقال تامپسون شمال

طبقه بندی گیاهی

کلیه میوه­هایی که مرکبات نامیده می­شوند از خانواده روتاسه[1] و زیر خانواده آورانتوییده[2] هستند. این زیر خانواده بیش از 33 جنس مختلف دارد که تنها 3 جنس آن  پونسیروس[3]، فورچونلا[4] و سیتروس[5] جنبه اقتصادی دارند و در کشورهای تولید کننده مرکبات از اهمیت ویژه­ای برخوردارند.

در درختان مرکبات گل­های­نر و ماده روی یک پایه هستند، گرده افشانی به­طور طبیعی و به وسیله باد و حشرات انجام می­شود. دوره گرده­افشانی موثر 2 تا 5 روز پس از باز شدن کامل گل است. دمای مناسب برای گرده­افشانی 16 تا 22 درجه سانتی­گراد است. یکی از ویژگی­های مرکبات بکرزایی است. این پدیده در گروه ارقام پرتقال­های واشنگتن ناول، نارنگی، پرتقال خونی و … به­طور منظم دیده می­شود.

چند جنینی از دیگر ویژگی­های مرکبات است و ممکن است از یک بذر 3 تا 5 نهال سبز شود که برخی از آنها تمام صفات مادری را نیز دارند و برخی به دلیل تفرق صفات ویژگی­های مادری را ندارند.

ترکیبات میوه

براساس آزمایش­های به عمل آمده از یک تن پرتقال مواد معدنی به شرح زیر به­دست آمده است:

جدول شماره 1

مواد معدنیمقدار : کیلوگرممواد معدنیمقدار: گرم
ازت03/5مس67/2
فسفر12/1آهن5/21
پتاس03/5منگنز6/19
منیزیم78/0روی3/10
کلسیم92/3بر9
گوگرد56/0

مأخذ: گزارش ”ترکیبات مواد غذایی” چاپ انستیتوی تغذیه ایران، ترجمه خانم دکتر سیمین واقفی، نسرین عاملی، نیوشا نفیسی.

در جدول شماره(2) میزان مواد مختلف در 100 گرم پرتقال در حالت­های گوناگون نشان داده شده است.

میزان مواد موجود در یکصد گرم پرتقال در حالت­های گوناگون

جدول شماره 2

حالت میوه

مواد

واحدپرتقال خام و تازهآب پرتقال تازهکنسرو آب پرتقال شیرین نشدهکنسرو آب پرتقال شیرین شدهپوست پرتقال خام
آبگرم863/884/875/865/72
انرژیکالری494548522
پروتئینگرم17/08/07/05/1
چربیگرم2/02/02/02/02/0
مواد قندیگرم2/124/102/112/1225
فیبرگرم5/01/01/01/0
خاکسترگرم6/04/04/04/08/0
فسفرمیلی­گرم2017181821
آهنمیلی گرم4/02/04/04/08/0
سدیممیلی گرم11113
پتاسیممیلی گرم200200199199212
کلسیممیلی گرم41111010161
ویتامین Aواحدبین­المللی200200200200420
ویتامین B1میلی گرم1/009/007/007/012/0
ویتامین B2میلی گرم04/003/002/002/009/0
نیاسینمیلی ­گرم4/04/03/03/09/0
ویتامین B6میلی گرم06/004/0
ویتامینCمیلی­ گرم50504040136

مأخذ: گزارش ”ترکیبات مواد غذایی” چاپ انستیتوی تغذیه ایران، ترجمه خانم دکتر سیمین واقفی، نسرین عاملی، نیوشانفیسی

كاربرد

از تمام قسمت­های مرکبات شامل گل، پوست میوه و درون میوه استفاده می­شود. از گل مرکبات عطر و  مربا (بهار نارنج) تهیه می­شود. از پوست پرتقال هم مربا تهیه می­شود و هم از آن اسانس به دست می­آید. از پوست هر تن مرکبات 4 تا 5 لیتر اسانس به دست می­آید (بسته به نوع میوه مقدار آن فرق می­کند). از بذر مرکبات روغن صنعتی استخراج می­شود که در صنایع هواپیمایی از آن استفاده می­شود. میوه مرکبات به صورت تازه مصرف می­شود، آب میوه، کنسانتره و نکتار نیز از آن تهیه می­شود.

انواع مرکبات

از سال 1309 تاکنون بالغ بر150 رقم پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین، گریپ فروت، بادرنگ، لیمو­ترش و دورگه­های آنها به کشور وارد شده كه پس ازانجام آزمایش­های مقدماتی و مقایسه ارقام در ایستگاههای پژوهشی، رقم­های مناسب برای نقاط گوناگون انتخاب و معرفی مي شوند. رقم­های انتخاب شده در سه منطقه مرکبات کاری کشور شامل نوار ساحلی دریای خزر (گیلان ، مازندران وگلستان)، نواحی مرکزی (فارس، کرمان، کرمانشاه، ایلام، کهكیلویه و بویراحمد و يزد) و سواحل خلیج فارس و دریای عمان (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) کاشته شده است و انجام آزمایش­های مقدماتی و مقایسه ارقام درحال حاضر بر روي تعدادي از ارقام كه از سال 1379 به بعد وارد گرديده ادامه دارد .

انتخاب پایه و پیوندک مناسب هر منطقه و عاری بودن از بیماریهای ویروسی، شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی در پرورش و تولید بهینه این محصول نقش بسیار مهمی را بازی می کند زیرا وجود بیش از 30 بیماری ویروسی و 70 بیماری فیزیولوژیکی، قارچی، ژنتیکی در مرکبات که به وسیله حشرات، پیوندک و وسایل مکانیکي آلوده منتقل و منتشر می شوند موجبات مرگ درختان و کاهش چشمگیر محصول را فراهم می سازند .

ویژگی­های مهمترین ارقام مرکبات در ایران:

پرتقال Citrus sinensis

واشنگتن ناول ( Washington navel )

اين پرتقال مادر بسياري از پرتقالهاي نافدار دنيا است. ميوه آن درشت و درصورت سالم وعاري بودن درختان از بيماريهاي ويروسي وزن هرميوه به 500 گرم ميرسد ودرحد معمولي از 200 گرم كمتر نيست . جزء ارقام زودرس ميباشد، قدرت نگهداري ميوه هاي آن روي درخت خوب و ريزش ندارد . بسيار حساس به خشكي وحرارت زياد درمواقع ظهور گل وبستن ميوه ميباشد. بهمين دليل دربسياري ازمناطق مركبات خيز جنوب كشور نميتواند محصول خوب با كيفيت بالاتوليد نمايد.

تامسون ناول (Thompson navel )

يكي از ارقام انتخابي براي شمال ايران است. ميوه تامسون ناول در مقايسه با پرتقال واشنگتن ناول نسبتاً  كوچك، كشيده مخروطي ، پوست نازك و صاف است.رنگ پوست آن كم رنگتر از واشنگتن ناول، پره ها گوشتي ولي پر آب تر از واشنگتن ناول است خوش عطر وطعم ، بدون بذر ومقاوم درمقابل سرما و 20 –15 روز زودتر از واشنگتن ناول مي‌رسد .

فراست ناول  (Frost navel  )

مناسب شمال ايران است درمقايسه با واشنگتن ناول ميزان اسيد ميوه آن زيادتر ونسبت به آن ديررس تر وميوه آن كوچكتر ولي گوشتش ترد و پرآب وبا عطر و طعم بالاتري است. بدون بذر ومقاوم درمقابل سرما است . بطور كلي ناول‌ها براي آب وهواي خنك و مرطوب مناسب است و درجنوب كشور در بعضي از نقاط جنوب كشور نظير فسا در استان فارس ،‌دلفارد در منطقه جيرفت و دامنه هاي خنك ديگر آن داراي كيفيت نسبتاً  خوبي است .

خوني مورو ( Moro )

اين پرتقال در شمال ايران به تامسون خوني معروف است. به دليل زود رس بودن براي شمال ايران معرفي گرديده است .از پرتقالهاي گوشتي ودرشت بوده وگوشت آن در موقع رسيدن كامل ميوه، قرمز است ، پوستي بسيار نازك و شفاف چرمي دارد از خاصيت انباري بسيار بالائي برخوردار است درسالهاي اخير طرفداران بسياري پيدا كرده است .

از ارقام پرتقال خوني درشمال ايران به ترتيب ميتوان سانگينـو (Sanguino) ‌سانگينولا (Sanguinelle ) گروس سانگين (Gross Sanguin )و تاراكو ( Tarraco ) كه ميوه هاي نسبتاً‌كوچكتر بارنگ گوشت متفاوت ميباشد را نام برد ازنظر عطر وطعم ومزه مثل مورو ولي از نظر رسيدن ميوه درگروه ميان رس ها قرار دارند.

هاملين ( Hamlin )

رقمي خوش طعم وعطر ، بسيار زودرس ، بدون بذر و گوشتي است و نياز زيادي به كودهاي شيميائي مخصوصاً  ازته دارد درصورتيكه درتابستان درمواقع خشك ( تير- مرداد ) آبياري نشود ميوه آن كوچك مانده وبا اولين بارندگيهاي پائيزه درشمال ايران به مقدار قابل توجهي تركيده و قبل از رسيدن مي ريزد رقمي است بسيار پرمحصول وبه همين دليل نيازمند تنك كردن درسال آور است داراي پوستي صاف ونازك بوده با تعداد بذر كم و گاهي بدون بذر و در موقع رسيدن ميوه ،رنگ پوست به رنگ پرتقالي متمايل به قرمز است .

مارس ( Marss)

رقمي است زودرس بدون بذر،ميزان اسيد آن پائين و موردپسند ذائقه ايراني است ميوه آن روي درخت خوب مي ماند واز خاصيت انباري خوبي برخوردار است . درخت آن قوي وكم تيغ و بسيار پرمحصول است .

سالوستيانا ( salustina )

از ارقام زود رس بوده به علت كيفيت خوب و زودرس بودن مورد توجه بسياري از كشورهاي مركبات خيز جهان قرار گرفته است . پرتقالي است تقريباً‌گرد ودر انتها كمي فرو رفته ، گوشتي وبدون بذر ( حداكثر 5-4  عدد ) داراي طعم وعطر مطبوع ، پرآب وشيرين و ميوه آن روي درخت خوب ميماند يكي از ارقام مناسب  براي شمال و جنوب ايران است.

پاين اپل ( Pine apple )

پرتقالي است ميان رس ،شكل ميوه گرد نسبتاً  بيضي ودرانتها كمي فرورفته با شيارهاي باريك در انتها است در مورد چگونگي نام اين پرتقال كه چرا( Pine apple )ناميده شده عقيده عده اي بر اين است كه شكل درخت شبيه آناناس بوده كه حالت استوانه اي و درانتها شاخه هاي فشرده دارد كه شبيه آناناس است.

پارسون براون (parson brown)

پرتقالي است گرد با شيارهاي باريك درانتهاي دم ميوه، از نظر رنگ در موقع رسيدن شبيه به پرتقالهاي محلي است گوشت آن در موقع رسيدن كامل ميوه ، سفت و پرآب با رنگ پرتقالي و كاملاً‌معطر است رقمي است زودرس و بذري كه تعداد بذر آن 22-11  عدد در شمال ايران يادداشت گرديده است اين رقم مناسب شمال وجنوب كشورو بعنوان يك رقم پرآب بذردار واز مناسبترين ارقام براي تهيه آب پرتقال ميباشد.

والنسيا (Valencia)

مبداءاين پرتقال ايالت والنسيا در اسپانيا است ايران آن را به صورت پيوندك از آمريكا دريافت كرده است ميوه آن متوسط ،‌سفت ، بدون بذر ، گوشتي پرآب و خوش عطر و طعم است.

اولد والنسيا (old Valencia)

رقمي است ديررس كه همراه با ساير ارقام پرتقال گل ميكند ولي ميوه آن در خرداد سال بعد رسيده و برداشت ميشود داراي ميوه هاي متوسط ، سفت ، بدون بذر،‌گوشتي پرآب، پوست نسبتا ً‌صاف وبسيار خوش عطر وطعم است. درخت قوي،‌رشد ارتفاعي داشته و ميوه آن در ايران به نام پرتقال تابستاني معروف است . زماني كه ميوه هاي سال قبل برداشت ميشود پرتقال جديد به اندازه گردو روي آن ديده ميشود از استرين هاي معروف والنسيا  ميتوان به انواع اوليندا  (Olinda)، لوجيم گانــــك( Lue- gim  -gong) ، كمپبل  (Campblle)و فراست ( Frost )  اشاره نمود كه هر چهار استرين مذكور براي جنوب مناسب ميباشد.

محلي سياورز ( Siavaraze)

از ارقام بومي قديمي است كه ازشمال به جنوب برده شده است رقم غالب منطقه شرق گيلان و غرب مازندران را در برميگيرد و جزء‌ارقام بومي قديمي اين استانها است كه از اين طريق به استانهاي جنوبي نيز برده شده است . مصرف تازه خوري آن در سالهاي اخير كاهش يافته و بيشتر در كارخانه ها از آن آبگيري ميشود .

 

نارنگي   ( citrus reticulata Blanco)

انشو يا ساتسوما ( unshiu or Satsuma)

اين نارنگي از معروف ترين نارنگيهاي زودرس در دنياست كه درسال 1309 وارد شمال ايران گرديد وتاسال 1342 كه سرمازدگي بسيار شديدي در مركبات شمال ايران رخ داد چندان موردتوجه نبود با بروز سرماي مذكور وانتخاب ارقام مقاوم در مقابل سرما نارنگي انشو با تحمل 9- درجه سانتيگراد دما به عنوان مقاومترين رقم مركبات درمقابل سرما در شمال ايران معرفي گرديد . اين رقم در كشورهاي اروپائي و آمريكائي به نام نارنگي ساتسوما ناميده ميشود. بومي ژاپن است واز طريق تركيه وارد كشور گرديده است و  80 درصد كل زيركشت مركبات ژاپن را اين رقم تشكيل ميدهد و بسيار خوش طعم و عطر و بدون بذر بوده داراي پوست نازك پرتقالي و براحتي از گوشت جدا ميشود درصورتيكه بيش از حد برسد بين گوشت و پوست فضاي خالي ايجاد وازخاصيت انباري آن ميكاهد در ايران فقط در نوار ساحلي درياي خزر قابل پرورش است زمان رسيدن آن درشمال ايران 15 مهر تا 15 آبان است .

نارنگي انشو دردنياي امروز به دوگروه Owari , Wase تقسيم شده است گروه Waseنسبت به گروه Owari زودرس تر هستند درايران از گروه Wase  ارقام مياگــــــاوا ( Miyagawa) ايشي كاوا   (Ishikawa) سوجي ياما  (Sugiyama) و ازگروه Owari   ارقام سيلورهيل (Silvar hill Owari)  و فراست اوواري  (Forst Owari) وجود دارد.

كلمانتين  (Clementine)

يك رقم دگرگشن است و نيازمند دانه گرده ازمنبع ديگري ميباشد وبدون آن ميوه اي توليد نمي كند وحتماً  بايد به طور مخلوط ( ده به يك ) با نارنگي دانسي يا نارنگي محلي كاشته شود تامحصول خوب ومناسب توليد نمايد درآزمايشات پرتقال محلي  گرده دهنده بسيار خوبي براي باروري اين رقم بوده است .اندازه ميوه آن در مقايسه با انشو متوسط بوده و برخلاف نارنگي انشو بذردارد كه از معايب اين رقم بشمار ميرود ولي درسالهاي اخير استرين هاي كم بذرتري نيز در اسپانيا حاصل شده است كه كادوكس و كوهونا از آن جمله اند اين نارنگي نيز منطقه شمال ايران را ميپذيرد در بعضي از نقاط جنوبي كشور نظير دلفارد جيرفت و دامنه هاي خنك آن ميتواند پرورش داده شود . نارنگي كلمانتين در ايران ( يافا ) نيز ناميده ميشود . رقمي است نسبتاً  مقاوم درمقابل سرما ونيازمند خاكهاي سبك است در خاكهاي سنگين ميوه آن ريز و پوست كلفت و نياز مبرم خصوصاً  درشرق مازندران به آبياري دارد . درصورت عدم تغذيه كافي حالت سال آوري دارد كه به روشهاي مختلف ميتوان اين عيب را بر طرف نمود كه از آن جمله Girdling        است . تاريخ رسيدن ميوه آن بعد از نارنگي پيج وانشو ميباشد .

يونسي ( Yunesi )

اين رقم در حقيقت نوسلار نارنگي پونكن است ( پونكن يكي از ارقام معروف نارنگي هاي بذر دار دنياست مبداء آن هندوستان و به علت كيفيت عالي سريعاً‌درسراسر دنيا پخش شده است ) بذر آن اولين بار درسال 1347از ايالت فلوريداي آمريكا توسط آقاي يونس ابراهيمي پژوهشگر مركبات به ايران آورده شده است و پس از كارهاي پژوهشي توسط ايشان به عنوان يك رقم مناسب معرفي شد و به همين دليل به نام يونسي معروف شده است .اين رقم به علت نوسلار بودن عاري از بيماريهاي ويروسي و جزء گروه زودرس ميباشد كه ميوه آن بعد از نارنگي انشو وكلمانتين درشمال ايران ميرسد درخت آن قوي داراي رشد ارتفاعي و پرمحصول است ودرحال حاضر درختان مادري آن از محصول قابل توجهي برخوردارند ويكي از ارقام انتخاب شده در شمال ايران است . از انواع نارنگي هاي گوشت دار بذردار وزودرس است ميوه آن درشت تر از ساير ارقام نارنگي است و بازار پسندي آن بسيار خوب است.

پيج (Page)

اين رقم يك بك كراس Complex  است يعني از دو رگ گيري مينولاتانجلو كه خود يك دورگ است با نارنگي كلمانتين بدست آمده است. از قدرت تلقيح بسيار ضعيفي برخوردار بوده واحتياج به پلي نايزر دارد (Cross – pollination)  بعبارت ديگر تقريباً  دگر گشن است و اين خاصيت را از مادر خود يعني كلمانتين به ارث برده ولي شدت اين دگرگشني به اندازه كلمانتين نيست و درصورت ايزوله شدن گلها ، دانه گرده خود آن موجب باروري ميگردد ولي توليد ميوه هاي كوچكتر ميكند. ميوه آن پهن و گرد به رنگ پرتقالي متمايل به قرمز ، خوش فرم داراي پره هاي درشت و ترد است . پوست آن درمقايسه با انشو ضخيم ولي صاف و تعداد بذر آن متوسط است تنها عيبي كه اين نارنگي در شمال از خود نشان ميدهد تركيدگي ميوه است كه بررسيهاي انجام شده ارتباط آنرا با كمبود آب در تابستان و عناصر كمياب نشان ميدهد كه درصورت رفع اين مشكل يكي از ارقام خوب و پرمحصول در شمال ايران ميباشد .

رقمي است زودرس ، بازار پسندتر و پرمحصول ولي از نظر خاصيت انباري و حساسيت ســـر شاخ هاي به سرما نسبتا ً‌ضعيف است .

نارنگي محلي در نوار مركزي

نارنگي غالب در نوار مركزي كشور نارنگي محلي كه همان ً اونه كويً  هندوستان است كه از راه بذر زياد شده است در نقاط گوناگون به نامهاي بمي ، جهرمي ، دزفولي ، سياهو و محلي ناميده ميشود.

كينو

همان نارنگي معروف به پاكستاني است كه سالها به مقدار زيادي وارد كشور شده است پرآب ، شيرين ، گوشتي و داراي پوستي نازك است رنگ قرمز پرتقالي دارد وتعداد دانه آن زياد است . دو رگي است بين نارنگي هاي كينگ (King)   و ويلوليف (Willow – leaf)   و پس از نارنگي محلي رقم دوم نارنگي درمنطقه نوار مركزي ميباشد .

اورلاندوتانجلو

دورگ گريپ فروت دانكن با نارنگي دانسي است ميوه آن پهن ، گرد،‌ميان رس پرآب ، گوشتي و تعداد بذر آن زياد و به گرما مقاوم است درناحيه مركزي ايران كاشته ميشود ودرسالهاي بين 1344- 1343 وارد ايران گرديده است درخت آن چتري و پرمحصول با برگهاي قاشقي و براي توليد محصول بيشتر بهتر است با نارنگي محلي ودانسي به نسبت 10 : 1 كاشته مي شود .

مينولاتانجلو

از دورگ گيري همان والدين اورلاندوتانجلو حاصل گرديده ولي شكل آن كشيده تر از اورلاندو و پرمحصول ميباشد . ميان رس ، پوست صاف ، خوشرنگ درموقع رسيدن ميوه وتعداد بذر آن درمقايسه با والدين كمتر است درسالهاي بين 1344- 1343  وارد كشورشده است ويكي از ارقام نارنگيهاي معرفي شده در جنوب كشور ميباشد .

ارقام لمون (citrus lemon)

نوار مرکزی و نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان جایگاه­های مناسبی برای پرورش انواع لیموترش می­باشند و دو رقم پر محصول خوب در آن مورد پذیرش قرار گرفته است:

اوركا لمون (Eureka Lemon)

كشورما پيوندك اين رقم را درسال 1343از كاليفرنياي آمريكا وارد نموده است رنگ ميوه آن زرد ليمويي كشيده ، گوشتي و تقريباً ‌بي بذر و بسيار اسيدي ميباشد درخت آن پرمحصول بوده ، سال آوري نداشته و رشد بسيارخوبي دارد وفواصل 10 متر بين خطوط را در فاصله 10 سال ميپوشاند .تاج درخت باز وبسيار حساس در مقابل سرماست درسالهاي اخيراسترين هاي كوك اوركا(Kook eureka )فراست اوركاFrost eureka) ) آلن اوركا  (Allen eureka ) نيز به بازارهاي جهاني عرضه شده است.

ليسبون لمون( Lisbon Lemon)

اين ليمو درمقام دوم بعد از اوركا درجهان قرار دارد درسال 1343 به ايران وارد گرديد . ميوه آن درشت كشيده ، گوشتي ، پوست كلفت و بذر محدود ( 4-2 عدد ) و بسيار اسيدي است . يكي از محاسن اين رقم اين است كه تراكم ميوه بيشتر در مركز درخت است و اين امتياز ميوه را از گزند سرماهاي اتفاقي وحرارت هاي بالا حفظ ميكند و از نظر ميزان محصول بالاتر ازاوركاست درسالهاي اخير گرايش به مصرف اين ميوه در ايران توجه را به سوي ازدياد آن جلب كرده است

انواع لايم  (citrus aurantifolia )

ليموشيرازي ( ليموعماني – ليمو شيشه ) ( Acid lime )

در ايران به ليمو شيشه ، ليموجهرمي ، ليموعماني ، ليموشيرازي و نظاير آنها معروف است و كاملاً  با ليموترش اوركاو ليسبون كه آنها هم ليموترش ناميده ميشوند و در حقيقت ليموترش واقعي هستند تفاوت بسيار دارد ولي در زبان فارسي هر دو  به نام ليمو ترش گفته ميشودكه از نظر علمي صحيح نمي باشد . اين رقم بومـي مكزيك است ولي اختلاف عقيده در اين مورد وجود دارد و به همين دليل اين لايم در محافل بين المللي به سه نام Mexican lime, Key lime , west lime   معروف است كه در حقيقت يك رقم است  به شكلهاي گرد و كشيده ديده ميشود .از ارقام گرمسيري مركبات بوده وحساسترين رقم آن به سرماست وبه همين دليل درمناطقي كه درجه حرارت محيط آن در زمستان به صفر درجه ميرسد با خطر سرمازدگي روبروست. ميوه آن پر آب ، بسيار اسيدي ، با تعداد بذر محدود است .درخت آن چتري و پرمحصول و از رشد زيادي برخوردار است

تاهيتي يا پرشين لايم ( Tahiti – Persian Lime)

از لايم هاي درشت دنيا است بذر ندارد.ميوه پرشين لايم بزرگتر،پوست نازكتر وداراي مواد معطر كمتري نسبت به مكزيكن لايم است ميوه خاصيت انبار داري خوبي دارد.در برابر شرايط نامساعد آب وهوائي مقاومت بيشتري دارد وبراي جايگزيني با ليمو شيشه معرفي شده است .

ارقام نامگذاري شده پرشين لايم عبارتند از :Bearss, Idemor ,Pond,

USDA NOI

ليموشيرين (sweet lime ) يا ( Palestine sweet lime )

در بسياري از كشورهاي جهان به ويژه فلسطين اشغالي به عنوان پايه اوليه مركبات به كار گرفته ميشود و از ديدگاه اقتصادي در هيچيك ازكشورهاي صاحب نام نظير آمريكا ، برزيل ، اسپانيا وغيره جايگاهي ندارد.اما در ايران به ويژه دراستانهاي خوزستان ، كرمانشاه ، كرمان و فارس از اهميت اقتصادي بسياري برخوردار بوده و از قديم الايام به علت عدم وجود اسيد سيتريك درميوه آن به عنوان يك ميوه داروئي در سرماخوردگيها مورد توجه مردم ايران بوده وميباشد . ميوه اي است پرآب ، شيرين ‌بدون اسيدسيتريك با پوستي كاملاً‌صاف ونازك به رنگ ليمويي متمايل به كاهي با‌تعداد بذر محــــدود ( 4-3  عدد ). مناطق قصر شيرين ، دزفول ، جهرم و جيرفت از بهترين مناطق پرورش ليمو شيرين در ايران ميباشند.

گريپ فروت (citrus paradisi)

مارش سيدلس گريپ فروت ( Marsh seedless grape fruit)

ميوه درشت ،‌بدون بذر ،‌بسيار پرآب با عملكرد بالادر هكتار است وميتوان ادعا نمود كه دردشت جيرفت به راحتي با بكارگيري جوانب خوب باغداري ميتوان تا 90 تن در هكتار از اين رقم برداشت نمود و چون شرائط اقليمي خاص دشت جيرفت براي پرورش اين ميوه ايده آل ميباشد  كيفيت ميوه نيز بسيار بالا است بطوريكه احساس تلخي درمزه كه در بسياري از گريپ فروتهاي جهان درموقع خوردن وجود دارد در گريپ فروت ايران احساس نميشود . رنگ پوست زرد ليمويي شفاف با سطح صاف ،بازارپسندي آن را دو چندان ميكند.

ردبلاش گريپ فروت  ( Red blush grapefruit)

داراي ميوه درشت ،‌پوست صاف ،‌رنگ گوشت قرمز ولي آثار قرمزي روي پوست آن ديده نميشود. بسيار پرآب و از ارقام زودرس گريپ فروت است دركناراين رقم واريته هاي  Rubystar , Rubyred نيز با امتياز گوشت و پوست قرمز قرار دارند و در وضع حاضر چهار رقم مذكور از ارقام تجارتي بين المللي به شمار ميروند و درايران نيز درخوزستان وكرمان كه استانهاي مهم گريپ فروت پرور كشور ما هستند نتايج بسيار مطلوبي داده اند ولي متاسفانه به علت عدم علاقه مردم ايران به مصرف آن بسياري از باغهاي گريپ فروت احداث شده درچند سال اخير درحال تبديل به باغهاي پرتقال و نارنگي است .

سطح كاشت در جهان و ايران

توليد مركبات يكي از منابع بسيار مهم توليد ثروت ، مبادلات تجاري و اشتغال بكار ساكنين حدود125 كشورمركبات خيز جهان شده است.

سه نوار مرکبات خیز کشور که بین 24 تا 38 درجه عرض شمالی قرار گرفته اند به ترتیب عبارتند از:

الف) نوار ساحلی دریای خزر: این نوار که به طول 400 کیلومتر و پهنای 2 تا 20 کیلومتر از شرق استان گیلان به طرف شرق استان مازندران و گلستان کشیده شده شامل استان های گیلان، مازندران و گلستان بوده و دارای آب و هوای خاص و نزدیک به مدیترانه ای است که آن را بدلیل شرایط جوی مرطوب و بارندگی های فصلی ناقص، آب و هوای مدیترانه ای منزوی نامیده ایم، زیرا در این نوار در بعضی از سالها که دوره آن بین 4-14 سال است، سرمازدگی مرکبات به همراه نزول برف سنگین رخ داده و برودت حاصله بین 13-5/7 درجه سانتی گراد زیر صفر درنوسان بوده و حداقل ارتفاع برف 75 سانتیمتر و حداکثر آن 5/1 متر بوده است. عوامل محدود کننده دیگر در اين نوارعبارتند از: کمبودآب، موقعیت طبیعی، جنس خاک، کمبود نور، آفات و بیماریها .

ب) نوار مرکزی: استان های خراسان تا خوزستان را در برمی گیرد و شامل استان های فارس، کرمان، خراسان ، کرمانشاه، ایلام، خوزستان و کهکیلویه و بویراحمد می باشد در 33 درجه عرض شمالی قرار دارد و رطوبت نسبی آن پایین ومیزان بارندگی سالیانه در این نوار بین 300-100 میلی متر با بادهای گرم، روزهای آفتابی و گرم در تابستان و طوفان های همراه با گرد و خاک بوده وکمیت و کیفیت آب به خصوص شوری از 2000تا30000 ppm متغیر است از عوامل محدود کننده این نوار می باشند .

ج) نوار ساحلی دریای عمان و خلیج فارس: نوار باریکی است که شامل استان های هرمزگان و بوشهر بوده و تاچابهار در بلوچستان کشیده شده و در 23 درجه عرض شمالی قراردارد. دارای شرایط اقلیمی شبیه آب و هوای گرمسیری است ولی از آب و هوای گرمسیری، فقط رطوبت نسبی آن را دارا است و سایر خصوصیات آب و هوای گرمسیری را ندارد. از جمله عوامل محدود کننده دیگر، شوری آب و خاک و بالابودن PH خاک است.

اولویت های استانی بالقوه کشت مرکبات صرف نظر از مسائل مربوط به توسعه کشت عبارتند از :

اولویت اول به ترتیب استانهای کرمان، فارس، مازندران و هرمزگان

اولویت دوم به ترتیب استانهای خوزستان و گیلان

اولويت سوم به ترتیب استانهای گلستان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، کهکیلویه و بویراحمد، کرمانشاه، ایلام، یزد و لرستان می باشد .

با شرایط اقلیمی، در استان کرمان بهتر است به کشت گریپ فروت و پرتقال والنسیا و مارس، در استان فارس به کشت پرتقال، لیمو شیرین و لایم، در استان هرمزگان به کشت لایم و در استان مازندران به کشت نارنگی و انشو و کلمانتین و پرتقالهای زودرس نظیر واشنگتن ناول و نامسون ناول و هاملین و سالوسیتانا و مارس پرداخت .

اولویت های درون استانی : در هر استان نیز با توجه به شرایط اقلیمی، خاک، رطوبت نسبی، نور و بادهای گرم و سرد و سرعت وزش باد بایستی اولویت بندی کرد .

اولویت درون استانی هر یک از استانها به شرح زیر میباشد:

1-استان کرمان به ترتیب اولویت

الف) دشت جیرفت و دامنه های آن : 1-پرتقال 2-گریپ فروت و لیموشیرین 3-لایم و نارنگی

ب) دشت کهنوج: 1-لایم و گریپ فروت 2-پرتقال 3- لیموشیرین و نارنگی

ج) بم و شهداد: 1-پرتقال 2- گریپ فروت 3- لیموشیرین و نارنگی

2- استان فارس به ترتیب اولویت

الف) جهرم و بخش خفر: 1-نارنگی محلی و کلمانتین 2-پرتقال 3-لیموشیرین

ب) بخش قیر، کازرین و فیروزآباد:1-لیموشیرین 2-پرتقال 3-لیموترش

در بخش مبارک آباد فیروزآباد : 1- لیموشیرین 2- گریپ فروت 3-لایم و لمون

ج) فسا: 1-پرتقال 2- نارنگی

چ) ممسنی: 1-لایم و لمون 2-گریپ فروت 3- پرتقال

د) استهبان : 1- پرتقال فقط در منطقه رودبال

ن) لارستان : 1- لایم و لمون 2- گریپ فروت

و) داراب: 1-پرتقال 2- نارنگی 3- لیموشیرین و لایم

ی) کازرون : 1- پرتقال 2- نارنگی 3- لیموشیرین و لایم

3- استان مازندران : به ترتیب اولویت

الف) تنکابن، رامسر، چالوس و نوشهر، ب ) ساری قائمشهر و بابل و ج) بهشهر، آمل و نور ارقام کشت شده در این مناطق عبارتند از : گروه نارنگی (انشو، کلمانتین، یونسی و پیچ) زودرس (تامسون ناول، واشنگتن ناول، هاملین و مارس)

4- استان هرمزگان به ترتیب اولویت

الف: دربندرعباس (دهستان سیاهو): 1- نارنگی و 2- پرتقال و در (حاجی آباد) : 1- نارنگی 2- لیمو شیرین 3- پرتقال و گریپ فروت

ب : میناب و رودان : 1- لایم 2- گریپ فروت و لیمو شیرین 3- پرتقال و نارنگی

5- استان خوزستان (دزفول) : 1-پرتقال 2- لایم 3- لیمو شیرین و گریپ فروت

6- استان گیلان : شهرستانهای الف) رودسر، ب) لنگرود ج) طالش

در این مناطق دامنه های جنگلی تا ارتفاع 150 متر اولویت اول، بلافاصله بعد از دامنه اولویت دوم و منطقه رشت در اولویت سوم قرار می گیرد.

اولویت کشت در این مناطق ارقام پرتقالهای زودرس، نارنگی انشو، کلمانتین، یونسی و پیچ می باشد.

7-استان سیستان و بلوچستان : شهرستانهای ایرانشهر، چاه بهار و سراوان

اولویت ارقام 1- لایم 2- پرتقال 3- لیمو شیرین

8- استان بوشهر: شبیه استان سیستان و بلوچستان میباشد.

9-استان کهکیلویه و بویراحمد (در منطقه گرمسیری چرام) : 1- پرتقال 2- لیموشیرین

10-استان یزد: تنها منطقه مرکبات خیز این استان در حاشیه کویر شهرستان طبس می باشد(بدون اولویت)

11-استان کرمانشاه : منطقه قصر شیرین با مساحت زیر کشت محدود شامل لیمو شیرین و پرتقال

12-ایلام : سطح زیر کشت آن کم بوده و از دیدگاه تجاری حائز اهمیت نمی باشد.

13-لرستان: جدیداً کشت مرکبات در منطقه گرمسیری آن شروع شده است .

14-گلستان: بخش جلگه ای استان شامل ارقام پرتقال تامسون ناول، خونی و اراقام نارنگی انشو، کلمانتین.

اولویت محصولی و مناطق مستعد کشت مرکبات

جدول شماره 3

 

کرمان I1

جیرفتپرتقال، گریپ فروتلیمو شیرینلایم، نارنگی
دشت کهنوجلایمپرتقاللیمو شیرین، نارنگی
بم، شهداد، بافتپرتقالگریپ فروتلیمو شیرین، نارنگی
 

 

فارس I2

بخش خفرنارنگی محلی، کلمانتینپرتقاللیمو شیرین
جهرمنارنگیپرتقاللیمو شیرین
فیروزآبادلیمو شیرینگریپ فروتپرتقال
فساپرتقالنارنگی
ممسنیلایم و لمونگریپ فروتپرتقال
استهبان(رودبال)پرتقال
داراب و کازرونپرتقالنارنگیلیموشیرین، لایم، گریپ فروت
 

مازندران I3

تنکابن، رامسرپرتقال، نارنگی
چالوس، نوشهرپرتقال، نارنگی
ساری، قائمشهر، بابلپرتقال، نارنگی
بهشهر، آمل، نورپرتقال، نارنگی
 

 

هرمزگان I4

دهستان سیاهونارنگیپرتقال
بخش حاجی آبادلیموشیرینپرتقال، گریپ فروتنارنگی
بخش رودان(میناب)لایمپرتقالگریپ فروت
بخش مرکزی(میناب)لایمگریپ فروت
 

خوزستانII1

دزفولپرتقالگریپ فروت
شوشترلایم
گیلان II2رودسر، لنگرود، تالشپرتقال، نارنگی
سیستان و بلوچستان III1ایرانشهر، چابهار، سروانلایمپرتقاللیموشیرین
بوشهرIII2پشت کوه، برازجانلیموشیرینلیموشیرینپرتقال، نارنگی
کهکیلویه و بویراحمد III3چرام، گچسارانپرتقاللیوشیرین
کرمانشاه III4قصر شیرینلیمو شیرینپرتقال

(I1,2,3.4 ) هر سه در اولویت 1 دیدگاه پرورش مرکبات

(II1,2) از اولویت 2

(III1,2.3,4) در اولویت 3 قرار دارند و اعداد1و2و3و4 نشانگر اولویت بین استانی است.

پراکندگی انواع مرکبات در استان­های کشور

جدول شماره 4

استاننوع مرکبات
گیلانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، مارس، هاملین، سالوستیانا

نارنگی: محلی(اتابکی)، انشو، کلمانتین(یافا).

نارنج، لیمو­ترش، بکرایی، دارابی، به

مازندرانپرتقال: محلی یا سیاورز(پیوندی روی نارنج و بذری)، واشنگتن ناول، خونی، تامسون ناول، والنسیا، بیروتی

نارنگی: انشو، کلمانتین، محلی(اتابکی)، پیچ، یونسی

لیمو­شیرین، لیمو­ترش مازندرانی، نارنج، دارابی، گریپ فروت، بالنگ و سلطان مرکبات

فارسپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، والنسیا

نارنگی: محلی، کلمانتین(یافا)، اورلاندو تانجلو، مینولا تانجلو، کینو

لیمو­ترش، لیمو­ترش شیشه، اورکالمون، لیسبون لمون، لیمو خارگی یا سنگی، لیمو شیرین، نارنج، دبه، بکرایی، ترنج، بالنگ، بتهاوی

کرمانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول، والنسیا، خونی

نارنگی: محلی، کلمانتین، اورلاندو، مینولا، کینو، کینگ

لیمو ترش: محلی، اورکا، لیسبون، گریپ­فروت(توسفید و توسرخ)، نارنج، بکرایی، بتهاوی، بالنگ، توسرخ(نوعی ترنج)، ترنج، کلئوپاترا ماندالین

هرمزگانپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول ، والنسیا

نارنگی: سیاهو(محلی)، کلمانتین، کینو

لیمو ترش، لیمو شیرین، بکرایی، بتاوی، گریپ­ فروت(توسرخ و تو سفید)

خوزستانپرتقال: محلی(دزفولی)، واشنگتن ناول، تامسون ناول

نارنگی: محلی، کلمانتین، کینو، لیمو ترش، لیمو شیرین، اورکالمون، لیسبون لمون

گریپ فروت (توسرخ و توسفید)

بوشهرپرتقال: محلی، واشنگتن ناول، تامسون ناول

نارنگی: کلمانتین، کینو

گریپ­فروت (تو سرخ و توسفید)، لیمو ترش، لیمو شیرین

سیستان­و بلوچستانپرتقال: محلی، والنسیا، واشنگتن ناول، تامسون ناول

نارنگی: کلمانتین، کینو

گریپ­فروت (توسرخ و توسفید)، لیمو ترش، لیمو شیرین، اورکالمون، لیسبون لمون

يزد(طبس)پرتقال محلی- محلی- لیمو­ شیرین- نارنگی کلمانتین
کرمانشاه(قصرشیرین)پرتقال محلی- لیمو شیرین- نارنگی کلمانتین
کهكیلویه­و­بویراحمدپرتقال محلی- نارنگی(محلی، کلمانتین)- بکرایی- لیمو­شیرین

آمار سطح زيركشت ، ميزان توليد و عملكرد  مركبات درجهان و ايران

آمار جهاني( آمار جهاني برمبناي آمار سايت F.A.O   در سال 2008 مي باشد)

سطح زيركشت مركبات  در كشورهاي عمده جهان

جدول شماره 5

رديفنام كشورسطح زيركشت بارور (هكتار)
1چين1966711
2برزيل945913
3هند810100
4نيجريه732000
5مكزيك549191
6مصر355374
7اسپانيا342008
8امريكا339281
9ايران248581
10پاكستان193211
11ايتاليا166861
12آرژانتين148500
جهان8716265

ميزان توليد مركبات در كشورهاي عمده جهان

جدول شماره 6

رديفنام كشورميزان توليد (تن)
1چين22019156
2برزيل20774752
3امريكا11692770
4مكزيك7502917
5هند7168700
6اسپانيا5911600
7ايران4299247
8ايتاليا3900572
9نيجريه3400000
10مصر323986
11تركيه3026940
12آرژانتين2722000
جهان122087751

متوسط عملكرد مركبات در كشورهاي عمده جهان

جدول شماره 7

رديفنام كشورمتوسط عملكرد در هكتار (كيلوگرم در هكتار)
1امريكا34462
2افريقاي جنوبي30456
3يونان27236
4تركيه26772
5ايتاليا23376
6برزيل21962
7آرژانتين18330
8اسپانيا17285
9ايران17295
10مكزيك13662
11چين11196
12مصر9020
جهان14007

آمار ايران :

لازم به توضيح است كه آمار سالهاي 1380 تا 1384 بر مبناي كتابهاي آمارنامه كشاورزي مي باشد و آمار سالهاي 1385 تا 1388  بر مبناي آمار اخذ شده از سازمانهاي جهاد كشاورزي استانها است .

سطح زيركشت مركبات در ايران

جدول شماره7

سالسطح زيركشت (هكتار)
غير باروربارورجمع
138026890221816248706
138130226220992251218
138231846224026255872
138331982230763262745
138434598233083267681
138533060237183270243
138631501239496270997
138733408248581281989
138838884249224288108

ميزان توليد مركبات در ايران

جدول شماره 8

سالميزان توليد (تن)
13803729432
13813864568
13823881432
13834121213
13844271647
13854503689
13864565381
13874299247
13884462438

متوسط عملكرد مركبات در ايران

جدول شماره 9

سالمتوسط عملكرد (كيلوگرم در هكتار)
138016813
138117487
138217326
138317859
138418327
138518988
138619062
138717295
138817905

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول پرتقال(آبی) به تفكيك استان

درسال 1387

رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1ايلام938101415413
2بوشهر10929840628369531
3منطقه جيرفت و كهنوج2740188042154426831414269
4خوزستان937274136782798210210
5سيستان وبلوچستان269794106363247965
6فارس4799247922959151502720774
7كرمان12951175713052755086422
8كرمانشاه1424350311995
9كهكيلويه و بويراحمد577461103835167626
10گلستان1362293042924528015454
11گيلان22285040414388
12لرستان77481851149
13مازندران109324881759748107735522069
14هرمزگان212084481056811591913722
15يزد725320
جمع25269120018145287213909417823
سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول پرتقال(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديفاستانسطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1گلستان88
2گيلان46201400718627908376485
3مازندران6547175552410238980422204
جمع11175315624273748064215228
سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول نارنگي(آبی) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1ايلام22425195429
2بوشهر67123191155612627
3منطقه جيرفت و كهنوج34428462555812989
4خوزستان309293602395113476
5سيستان وبلوچستان19020339311595716
6فارس1948134901543817841213225
7كرمان83283253816468
8كرمانشاه1010
9كهكيلويه و بويراحمد44938383221355577
10گلستان112626738964015402
11گيلان5101410711263
12لرستان615212120
13مازندران1502109231242524552122478
14هرمزگان682534260247050713199
15يزد3360
جمع5329326733800252394816036

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول نارنگي(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات ( هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1گيلان37253290360914260
2مازندران149279129415417719408
جمع186304532305778618980

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ليموترش(آبی) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1ايلام178502283256516
2بوشهر6241732235698175669
3منطقه جيرفت و كهنوج730566363936737211898
4خوزستان8540949435848761
5سيستان وبلوچستان409663107251657786
6فارس390612265128852614461
7كرمان30991298038082
8كرمانشاه039402566542
9كهكيلويه و بويراحمد4371167160424652113
10لرستان5026331282314
11مازندران218201588838
12هرمزگان313127061301915760412404
13يزد11
جمع3249289313217933615611619

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ليموترش(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1گيلان3121519715895
2مازندران167376167
جمع4182223412723

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ليمو شيرين(آبی) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1ايلام1221342600
2بوشهر1162735839426
3منطقه جيرفت و كهنوج45619664872314097
4خوزستان10418528916999196
5سيستان وبلوچستان90183274212911619
6فارس1739116301336930899726570
7كرمان1626422359081
8كرمانشاه23423420208634
9كهكيلويه و بويراحمد1401693097614503
11گيلان00111000
12لرستان55104673
13مازندران16155171209713514
14هرمزگان377273431112966410850
15يزد11
جمع2556160031855935691522303

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ليمو شيرين(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
11گيلان6222729413593
13مازندران1094104125513405
جمع16115131154813440

 

سطح زيركشت ،ميزان توليد وعملكرد محصول گريپ فروت به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد

 (كيلوگرم درهكتار)

غيرباروربارورجمع
آبيديم جمع آبي ديم جمع آبي ديم جمع آبي ديم
1ايلام33003005000
3منطقه جيرفت و كهنوج129129135713571486391463914628854
4خوزستان141496961101371137114265
5سيستان وبلوچستان7750505752152110500
6فارس22020
7كرمان0253253253252525259980
11گيلان00000225667
13مازندران011325660441031983318913
14هرمزگان02052052052266226611030
جمع156115619643196621234588845459332336717385
سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول نارنج(آبی) به تفكيك استان

درسال 1387

رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1ايلام17522214404
2بوشهر2015917812687993
3منطقه جيرفت و كهنوج3313439412754
4خوزستان33289322398613802
5سيستان وبلوچستان85146612434
6فارس6595381196727813536
7كرمان020620610575125
8كرمانشاه1121417500
9كهكيلويه و بويراحمد2459822544338
10گلستان251491757174801
11گيلان1457618415
12مازندران339146118002553517476
13هرمزگان337537723946393
14يزد2545701022267
جمع1158332644844316112978

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول نارنج(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1گيلان51306357564618433
2مازندران171303474421813936
جمع221609830986516198

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ساير مركبات(آبی) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1منطقه جيرفت و كهنوج2716819416489825
2خوزستان2021053077226908
3سيستان وبلوچستان5413719111028022
4فارس1356097441000616434
5كرمان4126672017829
6كهكيلويه و بويراحمد2232000
7مازندران227117514021491112690
8هرمزگان71716919757
جمع685229229762928412779

 

سطح زيركشت، ميزان توليد وعملكرد محصول ساير مركبات(ديم) به تفكيك استان درسال 1387
رديف استان سطح كشت باغات (هكتار)ميزان توليد(تن)عملكرد (كيلوگرم درهكتار)
غيرباروربارورجمع
1گيلان1233114762
2مازندران8.63.31257.117303

 

فرآیند تولید

کاشت

تا سال­های 1309 تمام ارقام مرکبات ایران (پرتقال، نارنگی، نارنج، لیمو شیرین و لیمو ترش) از راه کشت مستقیم بذر زیاد می­شدند. در این سالها برای زیبا سازی کاخ رامسر اولین ارقام مرکبات خارجی (پرتقال، نارنگی، گریپ فروت و نارنج) به شمال ایران وارد شده است.اين ارقام تا سال1329 از منطقه رامسر خارج نشد و از سال 1329 استفاده از پیوندک ارقام خارجی با بهره­گیری از درختان یاد شده آغاز و به تدریج به سایر نقاط کشور برده شده است.

در شمال کشور برای تهیه پایه، بیش از 90 درصد از بذر نارنج و کمتر از 10 درصد از بذر ”پون سیروس” [6] و ”تروبرسیترنج”[7] استفاده می­کنند. در جنوب کشور علاوه بر بذر­های نامبرده از لیمو­ترش و بکرایی هم به خاطر رشد سریع آن به عنوان پایه استفاده می­شود.[8] در پژوهش هاي سال های اخیر “دراگون” و “سیتروملو” و “پوملو” نیز به عنوان پایه معرفی شده و از آنها استفاده می شود.

استخراج بذر

– در میان انواع مرکبات لیمو­ترش با کاشتن بذر، لیمو شیرین با قلمه زدن، پرتقال، گریپ ­فروت و نارنگی از راه پیوند زیاد می­شوندولي روش معمول تكثير در مركبات كشت بذر پايه و انجام پيوند جوانه بر روي پايه مي باشد.

الف – تامين و استحصال بذر :

– ميوه هاي رسيده و عاري از بيماري ، كه روي شاخه هاي سالم و قوي قسمت خارجي تاج قرار دارند انتخاب مي شوند.

– جهت استخراج بذر ، با چاقوي تيز ميوه را بايد از قسمت استوايي به عمق تقريبي يك سانتي متر برش داده و دو نيمه بريده شده را با چرخاندن در جهت عكس يكديگر از هم جدا مي كنيم ، سپس هر يك از دو نيمه ميوه را درون ظرفي فشار مي دهيم تا بذرها همراه آب ميوه از گوشت آن جدا شوند.

– لازم است بذرها پس از خروج به مدت 24 ساعت درون آب سرد نگهداري شوند ، پس از اين مدت با استفاده از صافي ، جريان آب و مالش بذر بين دو دست ، لعاب اطراف بذر را جداكرده و رطوبت اضافي اين بذرها را با استفاده از آبكش گرفت.

– جهت ضدعفوني و حذف عوامل قارچي بايد بذور را با يكي از تركيبات زير تيمار نمود : قارچ كشهاي بنوميل و كاپتان ( 2 در هزار) ، بنوميل و اكسي كلرور مس ( 2 در هزار) ، تيرام ( 2 در هزار ) همچنين مي توان بذور تميز شده را به مدت 10 دقيقه در آبي با دماي 52 درجه سانتي گراد قرار داد.

– براي خشك كردن بذور ، آنها را بر روي صفحه مشبكي كه با گوني كنفي ويا پارچه نخي مفروش شده است . درمحيطي نسبتاً گرم و دور از تابش مستقيم نور خورشيد كه داراي تهويه مناسب باشد پهن كرده ، پس از 7-5 روز بذور خشك شده و به رطوبت مناسب مي رسد.

– براي نگهداري بذور تا زمان مناسب كاشت ، يا آنها را درون ماسه مرطوب قرارداده و يا در داخل كيسه نايلوني در بسته و درون يخچال در دماي 3 تا 4 درجه قرار مي دهيم.

كشت بذر :

  • بستر مناسب براي كشت بذر ، بسترماسه اي مي باشد كه اين عمليات در شمال ايران اواسط اسفند و در استانهاي جنوبي در بهمن مي باشد .
  • بذور،به فاصله 3-2 سانتي متر از يكديگر در خطوط كشتي كه فاصله آنها 15-10 سانتي متر باشد كشت مي شود. پس از كشت، با لايه اي ماسه به ضخامت يك سانتي متر بذرها پوشانده مي شوند.
  • جوانه زني بذور كشت شده برحسب درجه حرارت محيط ( 25-24 درجه سانتي گراد ) پس از 45-30 روز از زمان كشت آغاز مي شود. بذرهايي كه از ميوه تازه بدست مي آيد قدرت جوانه زني بيشتر داشته و بذور خشك به سرعت قدرت سبز شدن خود را از دست مي دهند.
  • انتقال نهالهاي بذري به خزانه پيوند ( بسترهاي زميني و يا گلداني ) درمرحله 4-3 برگي صورت مي گيرد.

خزانه پيوند :

  • نسبت تركيب خاكي در خزانه پيوند ( بسترهاي زميني و يا گلداني ) به شرح زير
    مي باشد.

جدول شماره10

بافت خاكنسبت مورد استفاده
خاك سطحيشن يا خاك اره پوسيدهكود دامي پوسيده
رسي121
لومي111
شني101

 

در بسترهاي زميني نهالها در رديف هاي شمالي جنوبي با فاصله 40-30 سانتي متر از هم كشت مي شوند. در صورتيكه خزانه دوم از نوع گلداني باشد بهتر است كه كشت نهال در گلدان نايلوني به ابعاد 20-30 سانتي متر انجام گيرد.

پيوند زدن

– زمان پيوند جوانه ارتباط تنگاتنگي با فعال بودن گياه دارد وبه طور كلي تابع شرايط محيطي و درجه حرارت بوده و ممكن است در مناطق گرمتر گياه زودتر رشد كرده وديرتر به خواب رود ودر مناطق سردتر برعكس. بنابراين دامنه زماني پيوند در مناطق مختلف كشور از اوايل ارديبهشت ماه شروع شده و تا اواخر مهر ادامه دارد.

– معمولا در دو فصل از سال پيوند جوانه انجام ميگيرد،پيوند جوانه در حال رشد (بهاره) كه در شروع فصل رشد گياه بوده و از اوايل ارديبهشت تا اواسط خرداد ادامه دارد. و پيوند جوانه خواب (پاييزه) كه در اواخر تابستان شروع شده و تا اوايل پاييز ادامه دارد.

– پيوند پاييزه نسبت به پيوند بهاره از مزايايي چون: رشد رويشي بهتر و قوي تر،مقاومتر بودن نسبت به آفات و بيماريها برخوردار بوده و در محل پيوند نيز كالوس بهتري تشكيل ميشود.

– براي انتخاب پيوندك رعايت شرايط زير ضروري است :

  • پيوندك از درختان مادري سالم و عاري از آفات و بيماريها تهيه گردد.
  • پيوند از شاخه هاي بار دهنده ،نيمه خشبي 6 ماهه تا يكساله،از قسمت وسط شاخه بايد انتخاب گردد.
  • بعد از انتخاب و قطع شاخه سريعا تمام برگها تا انتهاي دمبرگ حذف شوند.
  • در حد امكان سعي شود كه در صبح زود روز انجام عمليات پيوند شاخه هاي حامل پيوندك انتخاب گردد در غير اين صورت شاخه ها در كيسه يا روز نامه مرطوب تا زمان پيوند نگهداري شوند.

– براي جدا سازي پيوندك ابتدا شاخه را به گونه اي در دست گرفته كه رشد قديمي تر شاخه به طرف ما باشد و محل جدا شدن جوانه را روي شاخه مشخص ميكنيم . با استفاده از چاقوي پيوند ،برشي عرضي به فاصله حدود يك سانتي متر در محل زيرجوانه  ايجاد ميشود. و سپس چاقوي پيوند  را در فاصله دو سانتي متري از بالاي جوانه پوست وارد كرده و به صورت اريب تا محل شكاف زير جوانه به طور يكنواخت برش ميدهيم.در اين حالت جوانه به همراه پوست و كمي چوب زير جوانه جدا ميگردد. اگر چوب زيرجوانه زياد باشد و مانع تماس لايه زاينده پيوندك با لايه زاينه پايه گردد،چوب اضافه را با دقت از پيوندك جدا ميكنيم

– مگر در شرايط خاص كه پيوند جوانه در ارتفاع بالا زده مي شود محل انجام پيوند در حدود 30- 20 سانتي متري سطح زمين(طوقه) انتخاب گردد. بدين منظور همه برگ ها ،تيغ ها و شاخه هاي فرعي كه در اين ناحيه قرار دارند حذف شده و سپس در طرف شرقي و جنوبي ساقه ،با استفاده از چاقوي پيوند  دو شكاف يكي افقي و ديگري عمود بر شكاف افقي ايجاد كرده به گونه اي كه كه خط برش افقي را به دو قسمت مساوي تقسيم كندو بعد از خاتمه عمل ،محل برش به شكل  T معكوس درآيد.

–  پس از خاتمه برش  بوسيله نوك چاقوي پيوندي دو قسمت شكاف را  باز نموده و پيوندك را از سمت پايين به بالا به ارامي درداخل شكاف قرار ميدهيم .

– براي بستن محل پيوند از نوارهاي نايلوني يا پلاستيكي با عرض 2 و طول 15 سانتيمتر (از نايلوني كه از مواد نو تهيه شده باشد و به راحتي كشيده شود) استفاده شود و از طرف پايين به بالا ،محل پيوند را محكم با نايلون ميبنديم. به گونه اي كه تمام محل پيوند را به جز جوانه و دمبرگ را بپوشاند.

– در صورت موفق بودن پيوند بعد از 14-12 روز دمبرگ در محل اتصال جوانه (پيوندك) زرد و سياه شده و به اساني مي افتد. ممكن است يك تا دو درصد جوانه ها(پيوندك)نگيرد در اين صورت جوانه ها قهوه اي و سياه ميشوند.

د-  تحريك جوانه پيوندي و و فرم دهي تاج :

– پس از انجام پيوند نسبت به تحريك رشد جوانه پيوندي اقدام ميشود  در اين رابطه بر اساس زمان پيوند و قطر پايه با روشهاي زير جوانه پيوندي تحريك به رشد ميشود.

  • براي پايه هاي كم قطر و داراي قابليت انعطاف پيشنهاد مي شود كه نوك پايه از محل بالاي پيوند روي پيوندك خم شده و به خود پايه بسته شود و بعد از رشد كافي جوانه پيوندي نسبت به قطع پايه از محل بالاي پيوند اقدام گردد.
  • اگر پايه كمي قطور تر باشد با ايجاد برشهايي متعدد و كم عمق روي پوست در محل باللاي پيوند رشد جوانه را ميتوان تحريك كرد.
  • در پايه هاي قطور، پايه از بالاي محل پيوند سر برداري ميشود كه بدين منظور  بر اساس زمان پيوند  در پيوند بهاره از ارتفاع 15 -20 سانتيمتري بالاي محل پيوند(بلافاصله بعد از موفقيت پيوند) و در پيوند پاييزه ،با توجه به اينكه پيوندك تا اوايل بهار در حال خواب باقي مي ماند، در اوايل بهار سال بعد و از ارتفاع 5 سانتيمتري محل پيوند ،با شيب ملايم و پشت به جوانه سر برداري ميشود.

– پس از تحريك جوانه ، پيوندك در عرض يك هفته  رشد خواهد كرد و همزمان جوانه هاي غير فعال و ديگر جوانه هاي پايه رشد ميكنند . براي اينكه تمام انرژي پايه به سمت جوانه پيوندي هدايت شود تمام انها در محل پايين و بالاي پيوند حذف ميشوند در محل هاي برش خورده ،استفاده از چسب زخم ضروري است.

– در مركبات معمولا انشعابات اوليه از ارتفاع 80-70 متري تشكيل ميگردد . بدين منظور در اين ارتفاع با قطع جوانه انتهايي جوانه هاي جانبي تحريك به رشد شده  و موجبات تشكيل تاج فراهم ميگردد. حذف جوانه هاي ديگري كه از محل پيوند رشد ميكنند نيز ضرورري است.

آماده کردن زمین اصلی

زمین اصلی که بعدها باغ مرکبات خواهد شد با انجام کارهایی از پیش آماده می­شود. این کارها عبارتند از شخم، تسطیح، جمع­آوری عوامل مزاحم (سنگ، ریشه یا سرشاخه)، تعیین خطوط آبیاری قطره­ای یا چوبی، پشته­ای، آبیاری، آماده کردن قیم و ایجاد بادشکن در مواردی که ضروری باشد.

شخم اولیه را عمیق می­زنند و پس از آن زمین را هموار می­کنند. خطوط کاشت (به ویژه در شمال که بارندگی زیاد است) حدود 30 سانتی­متر از زمین بلندتر گرفته می­شود (به صورت گرده ماهی) تا زهکشی به صورت طبیعی انجام شود و درختان از آب اضافی که در محدوده ریشه جمع می­شود، آسیب نبینند[9]

کاشت نهال در زمین اصلی

در روی ردیف­های کاشت چاله­هایی به گودی و دهانه یک متر در می­آورند. این چاله­ها را با مخلوطی از خاک زراعی و کود حیوانی (پوسیده) پر می­کنند[10] و بلندی آن را به 20 تا 25 سانتی­متر بالاتر از سطح زمین می­رسانند تا حالت گرده ماهی پیدا کند. فاصله درختان از هم به نوع پایه مورد استفاده بستگی دارد. چنانچه از پایه نارنج استفاده شده باشد فاصله­ها 7×7 متر و درختان پابلند خواهند شد. اگر از پایه پونسیروس و دراگون استفاده شود فاصله درختان 5×6 متر و درختان پاکوتاه و یا فاصله 6×6 متر و درختان متوسط خواهند شد. به هر حال تعداد درخت بارور در هر هکتار 200 تا 300 اصله خواهد شد.

پس از آماده شدن چاله­های کاشت، نهال­ها را از خزانه انتظار به زمین اصلی می­آورند و می­کارند. چون درختان مرکبات همیشه سبز و ریشه­های آنها در تمام سال بیدار و فعال هستند، در موقع بیرون آوردن نهال از زمین خزانه دقت می­کنند که ریشه­های آنها آسیب نبیند و آن را با مقداری خاک خزانه به زمین اصلی می­برند. اگر بذر در گلدان پلاستیکی کاشته شده باشد این مشکل وجود ندارد و نهال­ها را بدون ترس از آسیب ریشه جابجا می­کنند. زمان کاشت در زمین اصلی برای نهال­هایی که در فصل بهار پیوند شده باشند پاییز و زمستان همان سال است ولی برای نهال­هایی که در فصل پاییز پیوند شده باشند، پاییز سال بعد است. نهال­هایی را که در گلدان پلاستیکی کاشته می­شوند در تمام سال می­توان در زمین اصلی کاشت.

برای جلوگیری از شل شدن نهال در اثر وزش باد، در شمال ایران نهال­ها را با یک یا دو چوب صاف و سالم (بدون پوست) [11] به بلندی 5/1 متر و ضخامت 2 تا 3 سانتی­متر (به عنوان قیم) می­بندند. در جنوب کشور این کار با استفاده از 3 تا 4 برگ درخت خرما انجام می­شود. به این ترتیب که برگ­ها را از طرف دمبرگ در زمین اطراف و نزدیک نهال فرو می­کنند و بالای آنها را با نخ به هم می­بندند. در این صورت علاوه بر کاهش اثر باد، از تابش مستقیم آفتاب به نهال جوان نیز جلوگیری می­شود. این برگ­ها را معمولاً پس از 6 ماه از دور نهال باز می­کنند.

مرحله داشت

مرحله داشت از زمانی آغاز می­شود که نهال در زمین اصلی کاشته می­شود و تا زمانی که درخت زنده است و از آن بهره­برداری می­شود ادامه دارد. کارهای مرحله داشت عبارتند از آبیاری، کود دادن، هرس، شخم، مبارزه با آفت­ها، بیماری­ها و علف­های هرز.

آبیاری

میزان آب مورد نیاز هر هکتار باغ مرکبات بسته به وضع آب و هوا، سن، تعداد درخت در هکتار، نوع میوه و جنس زمین و شیوه آبیاری تفاوت دارد. در آبیاری غرقابی که رایج­ترین شیوه آبیاری است، این مقدار از 10 تا بیش از 20 هزار متر مکعب در نقاط گوناگون متفاوت است. در استانهای شمالی کشور که میزان بارندگی بین 700 تا 1500 میلی­متر است چنانچه پراکنش باران مناسب باشد، نیازی به آبیاری درختان مرکبات نیست. به همن دلیل در بیشتر باغ­های مرکبات شمال از کلاچای تا نوشهر مرکبات را به صورت دیم می­کارند. در نقاطی از شمال که بارندگی کافی نیست و یا پراکنش آن مناسب نیست در ماه­های تیر و مرداد درختان را 2 تا 3 بار آبیاری می­کنند[12] . باغدارانی که امکان تأمین آب دارند درختان را آب می­دهند و آنها که چنین امکانی ندارند، خسارت می­بینند. در این حالت میوه­ها ریز شده و می­ریزند. در چنین حالتی با بارندگی شهریور ماه، آب درون میوه­های زیاد می­شود و چون پوست میوه متناسب با حجم آن افزایش سطح پیدا نمی­کند ترک بر می­دارد و خراب می­شود. در مناطق مرکزی و نواحی جنوب کشور که میزان بارندگی و پراکندگی آن متناسب با نیاز آبی مرکبات نیست، باغ را در تمام سال آبیاری می­کنند. فاصله آبیاری نیز به تناسب درجه حرارت هوا، سن و تعداد درخت، جنس خاک و شیوه آبیاری تفاوت دارد. در بیشتر نواحی جنوبی فاصله آبیاری در زمستان 15 روز و در تابستان 5 تا 7 روز است.

روش­های آبیاری باغ­های مرکبات عبارتند از کرتی، نشتی و قطره­ای. بیشتر باغ­های قدیمی به شیوه غرقابی(کرتی و نشتی) و باغ­های جدید به شیوه قطره­ای آبیاری می­شوند. برخی از باغداران نیز روش آبیاری قدیمی (غرقابی) را اصلاح کرده و اکنون از شیوه قطره­ای بهره می­گیرند. نزدیک به 80 درصد باغ­های مركبات جنوب كشور به روش قطره اي آبياري مي شوند.[13]

کود

از میان عناصر شیمیایی که توسط درختان مرکبات مصرف می­شود سه عنصر کربن، اکسیژن و هیدروژن در عمل فتوسنتز تأمین می­شوند. ازت، فسفر و پتاس عناصر اصلی تغذیه هستند که به مقدار زیاد از زمین برداشت می­شوند و به آنها عناصر ”ماکرو” می­گویند. در مقابل عناصری هستند که میزان آنها در خاک کم و نیاز گیاه هم به آنها کم است ولی در تغذیه و تندرستی گیاه نقش مهمی دارند و به آنها عناصر ”میکرو” می­گویند. بخشی از نیاز غذایی مرکبات از زمین تأمین می­شود و بخشی دیگر را با دادن کودهای حیوانی و شیمیایی(ماکرو و میکرو) تأمین می­کنند.

کود حیوانی

مصرف کود حیوانی علاوه بر تغذیه گیاه دارای نقش مهمتری در اصلاح خاک است. هر سه سال یک بار (اواخر زمستان)30-20 تن در هکتار در ناحیه فعالیت ریشه با خاک مخلوط گردد. ترجیحاً چالکود بدین ترتیب که شیاری به عمق 20 سانتی متر در بیرون از آبچکان درخت ایجاد و کود ریخته شود.زمان کوددهی پاییز تا اسفند و پس از برداشت میوه است.

کود شیمیایی

فسفر به صورت فسفات آمونیوم، پتاس به صورت سولفات­پتاس و ازت به صورت سولفات آمونیم مصرف   می­شود. میانگین مصرف فسفات آمونیم به ازاي هرسال سن درخت 50 گرم است. سولفات پتاس به ازاي هرسال سن درخت 100 گرم و سولفات آمونیم به ازاي هرسال سن درخت 200 گرم (در 2 تا 3 نوبت) است.

کودهای فسفره و پتاسه پس از برداشت میوه تا اسفند ماه(ترجيحاً اسفند ماه ) با شخم باغ، همراه کود حیوانی به زمین داده می­شود. سولفات آمونیم از اسفند تا اردیبهشت در 2 تا 3 نوبت مصرف می­شود. نوبت اول همراه با شخم و با سایر کودها، نوبت دوم به صورت سرک با فاصله یک ماه از نوبت اول و نوبت سوم (اگر بدهند) با نوبت دوم یک ماه فاصله خواهد داشت.

كود دهي به دو صورت چالکود یا پخش سطحی و زیر و رو کردن خاک انجام می شود (به فاصله 50 سانتیمتر از تنه درخت به سمت آب چکان درخت، کوددهی صورت می گیرد)

اگر آبیاری به روش قطره­ای باشد کودهای فسفره و پتاسه به صورت دستی و کود ازته همراه آب (محلول در آب آبیاری) داده می­شود.

عناصر فرعی که به کودهای میکرو معروف هستند عمدتاً به صورت محلول بر روی درختان پاشیده می­شوند. در مواردی که ابیاری به روش قطره­ای باشد کودهای میکرو نیز همراه آب به درخت داده می­شوند. در جنوب کشور از میان کودهای میکرو ”سکوسترین 138” برای رفع کمبود آهن داده می­شود. در شمال کشور آهن، مس، روی، منگنز، منیزیم، کلسیم و گوگرد و بٌر مصرف می­شود. زمان مصرف کودهای میکرو یک نوبت و زمانی است که میوه به اندازه فندق است و نوبت دیگر 20 تا 30 روز بعد که میوه به اندازه گردو شده باشد.

هرس

مهمترین هرس درختان مرکبات، هرس شکل (فرم) است. با این هرس باغداران با تجربه و آشنا به اصول باغدارای به درخت شکل درست می­دهند. این هرس از خزانه آغاز می­شود. هنگامی که نهال را از خزانه اول به خزانه دوم (انتظار) می­برند تمام شاخه­های فرعی تا ارتفاع 20 تا 25 سانتی­متری (ارتفاع پیوند) حذف می­کنند. در این مرحله ریشه­ها هم هرس می­شوند و ریشه­های شکسته یا بد شکل قطع می­شوند. در خزانه دوم پس از این که پیوندک گرفت، کلیه شاخه­های پایه را (پایین­تر از پیوندک و بالاتر از آن) قطع می­کنند. شاخه اصلی را در یک سانتی­متری بالای پیوندک (15 روز پس از پیوند) می­برند.

به هنگام انتقال نهال پیوند شده به زمین اصلی (کاشت نهال)، ریشه آن را اصلاح می­کنند یعنی ریشه­های شکسته، بیمار، زخمی و بد شکل را قطع می­کنند. پس از کاشت نهال، شاخه اصلی آن را در ارتفاع 80 تا 100 سانتی­متر قطع و تمام شاخه­های اضافی غیر پیوندی را حذف می­کنند. در سال دوم یا سوم پس از کاشت نهال (بستگی به رشد درخت جوان دارد) 3 تا 4 شاخه را که تنه اصلی درخت، زاویه 45 تا 60 درجه داشته باشند در چهار جهت و به فاصله ارتفاعی 15 سانتی متر از هم انتخاب می­کنند و بقیه شاخه­ها را حذف می­کنند. باغدارانی که در انتخاب شاخه­ها با زاویه مناسب، دقت نمی­کنند بعدها دچار مشکل(تولید کم یا شکستن شاخه­ها) می­شوند. هرس در این مرحله تقریباً به پایان می­رسد و از سال سوم به بعد هرس نگهداری (به طور محدود) انجام می­شود. به این ترتیب که شاخه­های نَرَک، خشک، شکسته، شاخه­های ریز پیوندک و شاخه­هایی که روند رشدشان درست نباشد، حذف می­شوند.

شخم

چون بیش از 60 درصد ریشه مرکبات تا عمق 30 سانتی­متری خاک پراکنده است، باغ مرکبات را شخم عمیق نمی­زنند. حداکثر عمق شخم 10 سانتی­متر است. شخم به منظور از بین بردن علف­های هرز، تهویه خاک و مخلوط کردن کود، زده می­شود. در شمال به علت وجود علف­های هرز بیشتر شخم می­زنند.

دور درخت (سایه انداز) هر سال شخم زده می­شود ولی بقیه زمین (غیر از سایه انداز) هر چند سال یکبار شخم زده می­شود. زمان شخم بعد از برداشت میوه تا آغاز فصل رشد (بهار) و معمولاً زمستان است. شخم با بیل ”فوکا”  و کلتیواتور انجام می­شود. در جنوب کشور در بهمن ماه شخم می­زنند. در باغ­هایی که به روش قطره­ای آبیاری می­شوند هر 3 تا 4 سال یکبار و در مواردی که آبیاری غرقابی است هر سال شخم زده می­شود.

مبارزه با علف­های هرز

در شمال کشور به علت وجود رطوبت زیادتر ناشی از بارندگی، نسبت به جنوب کشور، هم تنوع علف­های هرز بیشتر است و هم رشد آنها سریع تر است. به همین دلیل باغ های مرکبات شمال را سالیانه 3 تا 4 بار علف تراشی   می­کنند. علف چینی با وسیله­ای به نام ”درگر[14]”، علف چین ماشینی و یا روتیواتور[15] انجام می­شود. نوبت اول علف­تراشی اردیبهشت و نوبت دوم تیر ماه است که برای خالی کردن فضای باغ به منظور سمپاشی و برای آسان کار کردن است. پس از بارندگی شهریور دوباره علف­های هرز سبز می­شوند و در موقع میوه چینی مشکل ایجاد می کنند، به این علت علف چینی دوم در پاییز و هنگام برداشت میوه انجام می شود. تعداد دفعات علف چینی در باغ­های جوان بیشتر است. در باغ­های قدیمی یک بار برای سمپاشی و یک­بار هم برای میوه چینی علف تراشی می­کنند.

در جنوب کشور مشکل علف هرز کمتر است و به علت شدت تابش آفتاب و تبخیر شدید، بهتر است مقداری علف در سطح باغ باشد (خاک پوشیده باشد) به همین دلیل یک یا حداکثر دوبار علف چینی انجام می­شود. مهمترین علف هرز جنوب کشور ”حلقه” (نوعی نی) است. سایر علف­های هرز جنوب عبارتند از مَرغ، قیاق، اویارسلام، وَرَگ و خارشتر.

انواع علف­های هرز شمال شامل مَرغ، اویارسلام، گندجارو، پنیرک، سلمه­تره، پیچک، قیاق، جگن، نی، تمشک و سوروف است.

برای مبارزه شیمیایی با علف­های هرز از دو سم ”رانداپ” و ”گراماکسون” استفاده می­شود. مقدار مصرف سم رانداپ حدود 6 لیتر در هکتار و زمان آن بسته به رشد علف هرز، انتخاب می­شود و آن هنگامی است که علف هرز حدود 15 سانتی­متر رشد کرده باشد. مصرف گراماکسون 15 لیتر در هکتار در سه نوبت است. سم رانداپ برای درختان 3 سال به بالا و گراماکسون برای تمام سنین استفاده می­شود.

 

 

مبارزه با علفهاي هرز

جدول شماره11

 

 

نوع علف هرز

پهن برگهای دائمی نظير کنگروحشی، پیچک صحرایی، بارهنگ، تمشک، گزنه، پنیرک، و… و باریک برگهای دائمی نظیر مرغ، اويارسلام، نی ، آقطی و ….پهن برگهای یکساله نظیر تاج خروس وحشی، دوابی، هفت بند، خرفه، گندمک و … باریک برگهای یکساله نظیر دم روباهی کشیده، پنجه مرغی ، سوروف ، چسبک و ….
 

مبازره مکانیکی

روتیواتورزدن، علف تراشی ، وجین دستی ، شخم زدن بین خطوط کاشت در پائیز و زمستان و کشت شبدر در شهریور ماهروتیواتور زدن، علف تراشی، وجین دستی، شخم زدن ، کشت شبدر در شهریور ماه
 

مبارزه شیمیایی

 

مقدار، نوع سم و زمان مناسب

استفاده از علف کش گلایفوزیت یا رانداپ در دو نوبت در اواخر بهار و اوایل پاییز به نسبت 10-7 در هزار زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع رشدی مناسب و قبل از گلدهی رسیده باشد.استفاده از علف کش گراماکسون یا پاراکوات با نسبت    5-3 در هزار در فصول بهار و پائیز زمانی که پوشش گیاهی به ارتفاع 30-20 سانتیمتری رسیده باشد.

مبارزه با آفت­ها و بیماری­ها

آفت­ها

از بین یکصد گونه آفت زیان­آور که خسارت اقتصادی به مرکبات وارد می­کنند نزدیک به 30 گونه روی مرکبات شمال و جنوب کشور شناسایی و جمع­آوری شده است. این آفت­ها شامل سپرداران، شپشک­ها، کنه­ها، نرم­تنان، حلزون­ها، پروانه­ برگخوار، مینوز و نماتد هستند و مابقی عبارتند از:

سپرداران قهوه­ای مرکبات، سپردار بنفش، سپردار الفی، سپردار شرقی، سپردار قرمز، شپشک استرالیایی، شپشک آردآلود ساحلی، شپشک نرم تن (قهوه­ای)، شپشک سیاه، شپشک مومی، بالشتک مرکبات، بالشتک درازاندام، کنه قرمز، کنه زرد شرقی، کنه نقره­ای، پروانه مینوز مرکبات، پروانه برگخوار، حلزون سفید و حلزون قهوه­ای باغ­های مرکبات، راب خاکستری، لیسک بزرگ خانگی، سوسک گلخوار بور و سوسک گلخوار سیاه مرکبات، شته سبز، شته قهوه­ای، شته سیاه، مگس میوه و نماتد ریشه مرکبات.

* آفت­های مهم مرکبات در شمال ایران

از میان آفت­هایی که نام برده شد، همه از آفت­های غالب منطقه ­شمال نیستند بلکه دامنه آلودگی برخی از آنها در سراسر باغ­های مرکبات شمال وجود ندارد. شپشک مومی از آفت­های غالب در منطقه شرق مازندران به ویژه در منطقه ساری است. کنه نقره­ای و قرمز در تمام منطقه پراکنده است. سپردار قهوه­ای در غرب منطقه غالب است. شپشک استرالیایی و آرد آلود به صورت موضعی در استان مازندران اهمیت دارد ولی در غرب مازندران بیشتر است.

* آفت­های مهم مرکبات در جنوب ایران

کنه زرد شرقی مرکبات از نظر خسارت مهمترین آفت منطقه کازرون است و خسارت آن به ترتیب روی نارنگی، پرتقال، لیمو شیرین، نارنج، لیمو ترش و بکرایی است. شپشک آردآلود نیز از آفات جنوب است و درختان لیمو ترش، نارنگی، پرتقال، لیمو شیرین و نارنج را مورد حمله قرار می­دهد. این آفت بیشتر روی درختان مرکبات که به صورت پراکنده و در خانه­ها کاشته شده­ان و محوطه­های پر درخت غیر مرکبات دیده می­شود. ولی در باغ­های مرکبات به ندرت دیده می­شود.

بیماری­ها

انواع بیماری­های درختان مرکبات عبارتند از فوماژین یا دوده، گموز ریشه و طوقه، آنتراکنوز، لکه قهوه­ای برگ مرکبات که بیماری­های قارچی هستند. بیماری­های ویروسی مرکبات عبارتند از: تریستزا و پسروس، ریزبرگی یا استابرن بیماری مایکوپلاسمایی است. شانکر باکتریایی[16] وجاروك ليمو ترش هم از بیماری­هایی است که در سال­های اخیر روی لیمو ترش جنوب دیده شده است و در سال جاری خسارت آن قابل توجه بوده و دستگاه­های مسئول را به چاره اندیشی جدی واداشته است.

 

چگونگی مبارزه با آفت­ها و بیماری­ها

در جنوب کشور به علت نوع کم آفت­ها و بیماری­ها و پایین بودن میزان خسارت آنها، مبارزه شیمیایی به ندرت انجام می­شود، مگر در مواردی که آفت یا بیماری حالت طغیانی و حاد داشته باشد مانند کنه زرد شرقی که با استفاده از کنه کش­های اختصاصی با آن مبارزه می­شود. با بیماری شانکر باکتریایی وجاروك ليمو ترش نیز مبارزه شیمیایی نمی­شود. از بین بردن (سوزاندن) درختان آلوده اکنون بهترین راه مبارزه است.

در شمال کشور با شپشک­ها، با سموم فسفره (گوزاتیون، دیازینون، متاسیستوکس، مالاتیون و …) و روغن ولک مبارزه می­شود. برای مبارزه با کنه­ها از کنه­کش­های اختصاصی استفاده می­شود. در سال­های اخیر برای مبارزه با شپشک آردآلود و شپشک استرالیایی از سوسک ”کریپتولموس” و سوسک ”نوویرس کاردنیالیس” که دشمنان طبیعی این دو آفت هستند، استفاده می­شود. برای مبارزه با سوسک­ها و پروانه­ها (به ویژه مینوز) نیز از سموم فسفره بهره ­می­گیرند. برای مبارزه با حلزون­ها و راب­ها طعمه مسموم به کار برده می­شود.

برای مبارزه با بیماری­های قارچی از قارچ کش­ها (بنومیل، آگار، کوپراویت، کاپتان، مانکوزپ، دیتان 45 M) به نسبت 2 تا 3 در هزار استفاده می­شود. بیماری­های ویروسی معالجه ندارند و برای از بین بردن آنها درختان آلوده را   می­سوزانند.

جدول شماره 12 مهمترین آفت­ها و بیماری­های مرکبات و چگونگی مبارزه با آنها را نشان می­دهد.


مبارزه با آفات

جدول شماره12

ردیفنوع آفتمبارزه مکانیکیمبارزه شیمیایی

مقدار، نوع سم و زمان مناسب

سایر

(بیولوژیکی، تلفیقی و…)

1 

شپشک سپردار

قهوه ای مرکبات

 

در سمپاشی زمستانه، از روغن به نسبت 5/1-1 درصد استفاده می کنیم..

در سمپاشی تابستانه، استفاده از روغن به نسبت 75/0- 5/0 درصد به همراه حشره کش اتیون 2در هزار یا سایر سموم فسفره استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.

 

 

2 

بالشتک مركبات

 

هرس کامل داخل درخت (حذف    شاخه های زائد و نرک)

سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1 -1درصد صورت می گیرد.

در سمپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 5/0-75/0 درصد همراه حشره کش دورسبان، گوزاتیون یا آدمیرال به ترتیب به نسبتهای (2،2 و 7/0 در هزار) استفاده می شود . در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد .

 

کفشدوزک کريپت

3 

شپشک آرد آلود مرکبات

 

هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و نرک )

سمپاشی زمستانه با روغن به نسبت 5/1-1 درصد صورت     می گیرد .

در سپاشی تابستانه ، از روغن به نسبت 75/0-5/0 درصد همراه حشره کش دورسبان یا گوزاتیون به نسبت 2درهزار استفاده می شود. در صورت وجود آلودگی، سمپاشی به صورت لکه گیری در اواخر شهریور ماه صورت می گیرد.

کشفدوزک کريپت

(ترجیحاً از این روش مبارزه استفاده شود.)

4 

شپشک استرالیائی

هرس داخلی درخت (حذف شاخه های زائد و ترک )سم مالاتیون به نسبت 2 در هزار همراه با روغن ولک به نسبت 75/0-5/0 درصد استفاده می شود .

در صورت وجود آلودگی در زمستان ، مصرف روغن 5/1-1 درصد (بدون کاربرد حشره کش) صورت می گیرد.

کفشدوزکNovius

(ترجیحاً از این روش استفاده شود.)

5 

کنه قرمزمرکبات

 

کنترل علف هرز باغات

در صورت وجود آلودگی همراه با سمپاشی زمستانه، تابستانه و اواخر شهریور ماه ، استفاده از کنه کش نئورون 5/1-2 درهزار یا اورتوس و یا نیسورون 5/0 در هزار توصیه     می گردد. ضمناً در سمپاشی زمستانه کنه کش نیسورون بعلاوه روغن 2-5/1در هزار یا زینب 2 درهزار توصیه    می گردد . 

6کنه نقره ای یا زنگار مرکباتکنترل علف هرز باغاتبا مشاهده اولین آلودگی در اواخر خرداد و اوایل پائیز سمپاشی با یکی از کنه کش های موجود نظیر آبامکتین (ورتیمک) به میزان 2/0 در هزار با سان مایت 5/0 در هزار با نئورون 5/1-2 در هزار یا زینب 2 در هزار توصیه می شود . 

7لارومینوز برگ مرکبات (در نهالستان و باغات جدید الاحداث) ایجاد تونلهای توری ایزوله برای خزانه های تولیدیبه فاصله هر 10 روز یک بار از زمان شروع فعالیت تا اواسط مهر ماه حشره کش کونفیدور، به نسبت 5/0 در هزار با آبامکتین 5/0 در هزار پس از مشاهده فعالیت لارومینوز برگ مرکبات توصیه می گردد. 

 

8لیسک و حلزونکنترل علف هرز، زدن روتیواتور بين خطوط کاشتسمپاشی سطح باغ با سم سوین به نسبت 5 در هزار پس از اولین بارندگی شهریور ماه استفاده از طعمه مسموم متالدئید در اسفند ماه و اولیل فروردین با مشاهده راب بالغ توصیه می شود.کنترل علف هرز همراه با تله جاذب با استفاده از ماءالشعیر ، رها سازی ماکیان در سطح باغ

مبارزه با بيماري ها

جدول شماره13

شرح عملیاتتوصیه های فنی
نوع بیماریپوسیدگی قهوه ای میوه و مرکباتبیماریهای قارچی پس از برداشت میوه مرکباتبیماریهای ویروسی،شبه ویروسی و مایکوپلاسماییبيماريهاي ويروئيدي و اگزوكورتيس

آنتراکنوز

 

 

 

مبارزه مکانیکی

هرس تاج پایین درختان تا ارتفاع 45 سانتیمتری از سطح خاک، کنترل علف هرز سطح باغ و پای درختان مرکبات و جلوگیری از ماندابی شدن سطح خاک با ایجاد زهکش مناسب از روشهای مبارزه مکانیکی است .چیدن میوه با قيچی مخصوص برداشت، جلوگیری از زخمی شدن میوه در زمان برداشت و حمل به انبار جمع آوری میوه در زمانی که سطح روی میوه ها خشک باشند. استفاده از انبارهای خنک و با تهویه مناسب جهت نگهداری میوه با دمای مناسب.تهیه بذر و پیوندک از منابع مطمئن و سالم، حذف و امحاءدرختان آلوده و مشكوک، استفاده از نهالهای سالم و گواهی شده در احداث باغضدعفونی ادوات باغبانی با واتيكس وبا محلول هیپوکلریت سدیم به نسبت 10- 5 درصد، استفاده از منابع پیوندک سالم و مطمئن و حذف درختان آلوده مخصوصاً در پایه های حساس سه برگچه ای، نظير پونسيروس و سيترنجحذف شاخه های خشک، برگها و میوه های آلوده ریخته شده در پای درخت
 

 

مبارزه شیمیایی

مقدار،

نوع سم و زمان مناسب

قارچکش اکسی کلرور مس به نسبت 3 در هزار با محلول بردو به نسبت یک درصد در اواخر شهریوراستفاده از واکس های مناسب، استفاده از قارچکش تکنو به نسبت يك در هزار پس از برداشت میوه و قبل از انبار نمودن 

 

 

 

در صورت لزوم بعد از انجام هرس، مصرف قارچ کش اکسی کلرورمس به نسبت 5-3 در هزار یا محلول بردو به نسبت 2-1 درصد
سایرتقویت درخت، کنترل علف هرز

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برداشت

بهترین شاخص زمان رسیدن و برداشت مرکبات میزان مواد جامد قابل حل یا Tss است که این میزان را نسبت به اسید قابل تیتر يا TA می سنجند حداقل نسبت  Tss/TA در هنگام رسیدن میوه برای پرتقال 7-6 و نارنگی ها 8-7 بایستی باشد .

1) تا حد امکان سعی شود برداشت محصول در ساعات خنک روز انجام شده و امکان نگهداری میوه در سایه تا زمان انتقال از باغ به انبار یا بازار فراهم شود.

2) میوه های مرکبات ترجیحاً به وسیله میوه چین برداشت شود.

3) بارندگی در طول برداشت و یا بعد از برداشت سبب تولید ضایعات کپک زده شده، بنابراین تا حد ممکن میوه هادر شرایط خشک برداشت شود.

4) در موقع برداشت میوه ها به منظور جلوگیری از ایجاد زخم در سطح پوست، کارگران باید دارای ناخن های کوتاه بوده و از دستکش استفاده نمایند.

5) از مخلوط کردن میوه هایی که قبل از برداشت روی خاک افتاده با میوه های تازه چیده شده خودداری شود. این میوه ها باید به طور جداگانه جمع آوری و از ورود آنها به انبار جلوگیری شود .

6) در تابستان جعبه های پر شده را مقداري مرطوب نموده تا علاوه بر کاهش دمای محصول، از چروکیده شدن پوست میوه ها جلوگیری شود .

7) برای برداشت میوه ترجیحاً از کیسه های برزنتی مخصوص برداشت يا سطل های مخصوص لاستیکی استفاده شود.

8) دقت شود که سنگریزه و یا خرده چوب در داخل سطل های برداشت میوه نباشد .

9) میوه های داخل کیسه برداشت حین انتقال فشرده نشوند .

10) تخلیه میوه به آرامی و بدون آسیب رسیدن به میوه و به روش غلطیدن در داخل جعبه صورت گیرد.

11) جعبه هایي که در انتظار انتقال و توزیع هستند بایستی در شرایط تهویه مناسب باشند، گرمای زیاد در فضای انبار، کیفیت میوه ها را به سرعت کاهش می دهد.

پس از برداشت

بیشترین مقدار میوه مرکبات به صورت تازه­خوری مصرف می­شود، یعنی پس از برداشت به بازار فرستاده می­شود و یا مدت کوتاهی در انبار می­ماند و به تدریج روانه بازار می­شود. بخشی از تولید نیز در انبارهای فنی و سردخانه نگهداری می­شود و به ویژه به هنگام عید نوروز به بازار آورده می­شود.

بخشی از محصول مرکبات (میوه­های درجه 3 و پایین­تر) روانه کارخانه­های آب میوه­گیری و تولید کنسانتره می­شود.

درجه بندی

1) حذف میوه های غیر بازار پسند و آسیب دیده.

2) حذف بقايای گیاهی ، خاک و یا سنگ همراه میوه.

3) کلیه مواد جدا شده بایستی سریعاً از انبار خارج شده تا فضا جهت قرار دادن مواد جداشده بعدی ایجاد شود.

4) میوه های نامرغوب ، نارس‏‎‏‏،  بدشکل و خیلی کوچک و بزرگ جدا و به مصرف خاص خود برسد .

 

حمل و نقل

1) محصول برداشت شده در سبدهاي توصيه شده و توسط كاميون و تريلي تميز و بهداشتي حمل شود. لازم است سبدها بگونه اي انتخاب گردند كه امكان  روي هم گذاري آنها فراهم باشد و بر اين اساس ضرورت دارد كه سبدها به اندازه اي پر شود كه به هيچ وجه محصول هر سبد با كف سبد رويي تماس نداشته باشد.

2) ضرورت دارد ميزان برداشت و انتقال محصول ، متناسب با ظرفيت و ساعات كار كارگاه های درجه بندی ویا فرآوري تنظيم گردد بطوري كه محصول انتقال يافته سريعاً درجه بندی ویا فرآوري شده و از انتظار محصول ممانعت بعمل آيد

3) جنس تجهيزات حمل و نقل از موادي باشد كه قابل تميز كردن  باشد .

4) تجهيزات حمل و نقل بايد خشك ، تميز و عاري از حشرات و آلودگي هاي قارچي باشند.

5) وسايل و تجهيزات حمل و نقل بايد براي جلوگيري از آلودگي مجدد همواره پاكيزه سازي شده و مخصوص خود بكار برده شوند .

6) وسايل و تجهيزات حمل و نقلي كه قبلاً براي انتقال محصول باغات  مشكوك به آلودگي مورد استفاده قرار گرفته اند ، در صورت امكان قبل از استفاده مجدد پاكيزه سازي گردند .

7) در صورت احتمال ريزش باران و برف ، استفاده از پوشش مناسب در بالاي وسايل حمل و نقل ضروري است.

8) ساختمان انبار موقت بايد به نحوي باشد كه حيوانات خانگي، حشرات، كرمها و ديگر بند پايان ، جوندگان ، پرندگان و آلاينده هاي ميكروبي و بهداشتي به آن دسترسي نداشته باشند.

انبار مانی مناسب

1-تهویه مناسب انبار و سردخانه.

2- کنترل دما و رطوبت درسردخانه

3-میوه های پوسیده به سرعت از انبار و سردخانه خارج و منهدم گردند .

4-خنک کردن اولیه میوه تا قبل از وارد نمودن به سردخانه (کاهش دمای میوه ها به 10 درجه سانتی گراد)

5-ساختمان انبار موقت بايد به نحوي باشد كه حيوانات خانگي ، حشرات ، كرمها و ديگر بند پايان ، جوندگان ، پرندگان و آلاينده هاي ميكروبي و بهداشتي به آن دسترسي نداشته باشند

زمان برداشت مرکبات بسته به نوع رقم، زودرسی  و دیررسی از تیر تا اسفند و حتی تا فروردین سال بعد به درازا می­کشد، یعنی بیش از 8 ماه میوه تازه چیده شده در اختیار مصرف کننده گذاشته می­شود. چون بیشتر انواع مرکبات پس از رسیدن خود بخود از درخت جدا نمی­شوند و برخی از باغداران تا مدت­ها پس از رسیدن، آن را روی درخت نگه می­دارند.

لینک دانلود معرفی و تولید ارقام مرکبات

ajax loader - معرفی ارقام و پرورش انواع مرکبات

جهش یا شیمر

شیمر چیست؟

شیمر یا ناهمسانی بافت در گیاهان Chimeras or Chimereas

شیمر یا بافت نا همسان به یک گیاه یا بخشی از یک گیاه که مخلوطی از دو یا چند نوع یاخته دارای ژنتیک گوناگون باشد، گفته می شود.

به عبارت دیگر هنگامیکه که یاخته هایی با بیش از یک ژنوتیپ (آرایش ژنتیکی)در بافت گیاه کنار هم  وجود داشته باشند و رشد کنند، به آن پدیده شیمر یا بافت ناهمسان گفته می شود.

تاریخچه شیمر

سال ها پیش وینکلر به طور مصنوعی بسیاری از بافت ناهمسان های پیوندی گوجه فرنگی روی تاجریزی سیاه و تاجریزی سیاه روی گوجه فرنگی را تولید کرد که به آسانی به هم پیوند خورده و تولید پینه کردند اند و شاخساره ا ی که از رشد جوانه ی نابجای محل پیوند بوجود آمد ، آمیخته ای از دو ژنتیک متفاوت بود ودارای خصوصیات هر دو گياه بود. وینکلر این شاخساره ی آمیخته شده را با نام هیولای افسانه ای تعبیر کرد که نیمی شیمر  و نیمی اژدها و بز بود را بافت ناهمسان یا شیمر نام نهاد . همچنین در سال 1644 سر باغبان یک باغ گیاه شناسی و دارویی در فلورانس ایتالیا بنام (پیترو ناتی)  شاهد یک شاخساره ی غیر عادی شد که در اثر پیوند نارنج روی بادرنگ ایجاد شده بود که این رقم هم یک بافت ناهمسانی پیوندی به نام بیتزاریا بود. بیتزاریا در واقع یک نوع زینتی از مرکبات محسوب می شود. بیتزاریا آنقدر جذاب بود که در مورد آن چندین طرح گیاه شناسی با نشان دادن جزئیات برگ ، میوه و سایر قسمت های گیاه توسط دانشمندان و هنرمندان ارائه شد . سپس برای مدتی که علت آن مشخص نیست بیتزاریا به آن توجه نشد، ولی در سال 1970 دوباره دتوسط پائلو گالوتی شناسایی شد و امروز در باغ گیاه شناسی فلورانس و باغ های روبولي رشد می کند.

منشآ شیمر در گیاهان:

بافت مریستم نوک ساقه جایی است که تقسیم سلولی با سرعت زیاد انجام شده و کلیه اندامهای گیاه از رشد و تمایز این ناحیه بوجود میآیند.مریستم از لایه های سلولی تشکیل شده و تقسیم سلولی در این ناحیه از بافت گیاه شدیدآ تحت کنترل ژنتیکی است. گاهی سلولهای مریستم دچار جهش های زنتیکی شده که بسته به نوع جهش و محل آن در بافت باعث بوجود آمدن تغییراتی در گیاه میشود. تغییرات گاهی در گیاه نمایان نمیشود و گاهی در ظاهر گیاه نمایان میشود.

شیمر برگ پنبه

شیمر در گیاه پنبه

معرفی انواع بافت ناهمسانی :

جهش در ابتدا در یک سلول رخ می دهد و به دلیل رشد و تقسیم سلولی در مریستم که در نهایت منجر به تولید شاخساره و برگ می شود، این سلول جهش یافته می تواند تقسیم شده و تولید برگ و شاخه کند. اصطلاحی که برای مشخص کردن گیاهی که ترکیبی از بافت هایی با بیش از یک نوع نژادگان دارد به کار می رود ، بافت ناهمسان (شیمر) می باشد .در بیشتر حالت ها بافت ناهمسان ها بر اساس نوع قرار گیری و توزیع سلول های جهش یافته تقسیم بندی می شوند، که به شرح زیر است:

1: بافت ناهمسان فراپوش :

یک جهش در صورتی می تواند تولید یک بافت ناهمسانی پری کلینال کند که سلول جهش یافته اصلی در انتهای محل تورم جوانه ایجاد شود و سلول هایی از تقسیم ثانویه این سلول بوجود می آیند ، تشکیل یک لایه ی یک پارچه از نوع جهش یافته کرده و اطراف بافت جهش نیافته را بپوشانند.در واقع جهش باید در لایه L1 رخ دهد و در نتیجه مریستم دارای یک لایه که از نظر ژنتیکی با بقیه ی لایه ها ی مریستم تفاوت دارد ، است. بافت ناهمسانی پری کلینال معمولی ترین نوع بافت ناهمسان هاست که بافت جهش یافته بصورت لایه ی نازکی به ضخامت یک یا چند سلول که همان اپیدرم است دیگر لایه ها را احاطه کرده است . این نوع بافت ناهمسانی  بسیار پایدار است به شرط آنکه ، روشی که برای ازدیاد آن به کار می بریم به گونه ای باشد که شامل انتقال بافت جهش یافته باشد.

برای مثال : اگر جهش در لایه ی  L1اتفاق افتد پس لایه ی اپیدرمی شاخه ای که تولید شده یک ژنتیک جدید است و روش ازدیاد باید به گونه ای باشد که دربرگیرنده ی لایه ی L1 باشد.

2: بافت ناهمسانی پارفراپوش:

این بافت ناهمسانی مشابه پری کلینال است،ولی با این تفاوت که قسمت جهش یافته فقط بخشی از مریستم و در نها یت شاخه ی به وجود آمده از آن را شامل می شود. و این نوع بافت ناهمسان نیز بسیارعادی است. وبطور معمول نوع انتقالی است که بی درنگ پس از وقوع جهش تولید می شود. وهمچنان که شاخساره های شیمری به رشد خود ادامه می دهند جوانه های جانبی می توانند به شیمر های پری کلینال، مری کلینال و بافت جهش نیافته(جهش بر گشتی) تبدیل شوند.

3: بافت ناهمسانی پاره ای:

بافت ناهمسانی های سکتوریال از جهش هایی منتج می شوند که بجای لایه ی خاص محدودی ، تمام سلول های شاخساره را تحت تأثیر قرار می دهد. بافت ناهمسان های سکتوریال کمیاب هستند این بافت ناهمسانی فقط در گیاهانی می تواند بوجود آید که مریستم انتهایی آنها فقط از چند سلول تشکیل شده باشد . چنین حالتی در بازدانگان ، سرخس ها وهمچنین انتهای ریشه گیاهان که محل تقسیمات سلولی ریشه است وجود دارد.  یا اینکه جهش در مراحل اولیه نمو رویان که فقط  چند سلول در آغازیدن دخالت دارند ، ایجاد شود. این نوع بافت ناهمسانی به سرعت به انواع پری کلینال و مری کلینال تبدیل می شود و یا اینکه با جهش برگشتی به حالت اولیه برمی گردد.

4: بافت ناهمسانی پیوندی:

در حالی که بیشتر بافت ناهمسانی ها به طور طبیعی به وقوع می پیوندند ،می توان آنها را به طور مصنوعی نیز با انجام پیوند ایجاد کرد. در یک گیاه پیوند زده شده ، اگر پیوندک به شدت پیرایش شود تا به نزدیک پایه (محل پیوند) برسد،ممکن است جوانه ای نابجا از پینه محل اتصال پایه و پیوندک بوجود آید که در آن یاخته های هر دو گیاه که در هم آمیخته شده اند به رشد خود ادامه داده و شاخساره ای با خصوصیات هر دو گیاه  که از نظر ژنتیکی با هم متفاوتند را به وجود  آورد. این نوع بافت ناهمسانی با علامت «+» که نشان دهنده ی دو رگه های غیر جنسی است مشخص می شود و نام رقم جدید، که دارای ژنتیکی از هر دو گیاه است را ، با ترکیب کردن نام دو گیاه اصلی انتخاب میکنند. بطور مثال پیوند ازگیل روی زالزالک ایجاد یک رقم جدید بنام زالگیل میکند که ترکیبی از نام هر دو گیاه است.

پیوند تاج ریزی روی گوجه فرنگی ، نارنج بیتزاریا (پیوند نارنج روی باد رنگ)همچنین کاکتوس (تارتگو پونتیا) که از پیوند( اپونتیا کمپرسا )  (ارتگو کاکتوس نادو گالی) است نمونه هایی از این نوع هستند.

یک نوع دیگر از بافت ناهمسانی پیوندی (سیترو پونسیروس) نام دارد.  که در سال 1986 با پیوند نارنگی رقم “پانکن” روی نارنج سه برگ به وجود آمد.ظاهرا از جوانه های نا بجای محل پیوند بعد از سرما زدگی زمستانه ایجاد شده است. از خصوصیات آن اینکه دارای ساقه هایی بدون برگ، دو برگ و سه برگ است. میوه های جوان آن شبیه “پانکن” و از نظر شکل واندازه ، بینابین و رنگ آبمیوه قرمز متمایل به نارنجی است.

5: سیتو شیمر ها: سیتو شیمر ها یا شیمر های کروموزومی(هسته ای) بیشتر مربوط به سطوح پلوئیدی یک گیاه می شوند . این تغییرات پلوئیدی میتواند در هر یک از لایه ها اتفاق افتد ومنجر به بروز تغییراتی در ژنتیک گیاه شود که از سایر قسمت های گیاه متمایز باشد.مثلا در یک گیاه دیپلوئید در اثر جهش قسمتی از آن مثل میوه تترا پلوئید شود. که باعث افزایش اندازه میوه میشود. نمونه هایی از این نوع شیمر می توان به گیاهان پلی پلوئید(که دارای شمار کروموزومی متفاوتی نسبت به سایر قسمت های گیاه هستند که این تغییرات ، در شمار کروموزوم های پایه اتفاق میافتد) و گیا هان آنیو پلوئید (که تغییرات شامل اضافه یا کم شدن کروموزوم است) اشاره کرد. سیتو شیمر ها که اغلب تغییرات پلی پلوئیدی را شامل میشود باعث بوجود آمدن رقم های بدون بذر ، رقم هایی که دارای میوه های درشت هستند می شوند. همچنین رقم هایی که در آن تمام گیاه نسبت به سایر همگروه ها بسیار بزرگتر است را به وجود می آورد. از دیگر اثرات سیتو شیمری میتوان به مقاوم شدن یا حسا س شدن گیاه به عوامل محیطی و بیماری ها اشاره کرد.

شیمر و تغییر رنگ گل

شیمر در گل

اهمیت و کاربرد جهش جوانه و شیمر :

این دو پدیده اهمیت بسیار زیادی در باغبانی دارند، به طوری که بسیاری از میوه های خوراکی خوشمزه و دارای ارزش غذایی بالا و گیاهان گلخانه ای و برگساره ای مهم و محبوب امروزی که دارای ارزش تجاری و اهمیت اقتصادی زیادی هستند ،از طریق دو پدیده ی  جهش جوانه و بافت ناهمسانی بوجود آمده اند. اکنون به معرفی تعدادی ازرقم های پر اهمیت در میوه کاری و گل کاری و گیاهان زینتی می پردازیم.

شاید بهترین شیمر شناخته شده ، سجافی باشد که در این گیاه میزان دسترسی به انواع بافت ناهمسان بیشتر از رقم های غیر بافت ناهمسان است.

انواع گیاهانی که دارای برگ های ابلق هستند مانند  شمعدانی ، داوودی ، ادریسی ، کوکب ، شمشاد رسمی ، سانسوریا ، خانواده ی اناناس ، آگاو ، پوتوس ، دراسنا و بسیاری دیگر از برگساره ای ها و گیاهان گلدهنده ی دیگر نمونه هایی از بافت ناهمسانی هستند. در گیاهان گلدهنده ای مثل بنفشه آفریقایی و لاله عباسی سبب بوجود آمدن گل های رنگارنگ و انواع طرح های مختلف در گل شده است.

همچنین میوه های باارزش زیادی که به روش جهش جوانه بوجود آمده اند ، سیب ، پرتقال وگریپ فروت ، از جمله میوه هایی هستند که بیشترین جهش جوانه در آنها رخ داده است . در سیب سبب بوجود آمدن رقم های باارزشی همچون: سیب های “رد دلیشز و … در اثر جهش های مختلف در ارقام وحشی بوجود آمده اند.

در مرکبات سبب بوجود آمدن ارقامی همچون : پرتقال های واشنگتن ناول، تامسون ناول، شاموتی از رقم بلاد

هلو هایی مثل آلبرتا ، ردهیون که دارای اشکال زودرس مثل” گارنت بیوتی” و “استارک ارلی گلو” است. هلوی  “جی . اچ . هیل “و فرم بدون کرک ناشی از آن شلیل  ” رویال فس “که شلیل  پر محصولی است و جهش در لایه ی L2 و L3 آن رخ داده است.

همچنین انواع انگور ها ، کیوی “گلدن بیوتی” که دارای گوشت زرد است ، انواع خرمالو ها ، گوجه فرنگی ، توت فرنگی ، سیاه توت بدون خار ، گلابی ها ، آواکادو ، پیاز های دارای پوست قرمز ، سیب زمینی پوست قرمز و بسیاری دیگر از گیاهان فقط نمونه هایی از جهش جوانه هستند .

جهش همچنین ممکن است اثرات مفید و منحصر به فردی در گیاه ایجاد کند که برای ما از اهمیت زیادی برخوردار هستند . اثراتی همچون بدون بذر شدن برخی ارقام در مرکبات ، مثل : پرتقال های واشنگتن و تامسون ناول و نارنگی ساتسوما ماندارین .

تغییر رنگ گوشت میوه : مثل پرتقال ها ، گریپ فروت و نارنگی  هایی که گوشت قرمز هستند ، کیوی  “گلدن بیوتی “که گوشت زرد رنگ دارد و غیره.

کاهش اسیدیته و افزایش میزان قند در برخی محصولات مثل انگور ها ، مرکبات و سیب که باعث شیرین شدن میوه می شود. در سیب رقم گرانی اسمیت جهش باعث ایجاد مزه ترش و شیرین شده است.

اثراتی همچون  بدون خار شدن ساقه در سیاه توت رونده که جهش در لایه L1 رخ داده است.همچنین بعضی از این جهش ها باعث تغییر ترکیبات در میوه شده که مثال هایی از آن در جهش یافته هایی از هلوی آلبرتا است بنام فیرهیون[61]  که تولید مقدار زیادی آنتو سیانین در گوشت میوه می کند که باعث می شود رنگ گوشت میوه قرمز شود و در مرکبات ترکیباتی که باعث قرمز شدن گوشت میشوند دارای میزان بالایی از لیکوپن و ویتامین A هستند  که علاوه بر اینکه دارای ارزش غذایی بالایی هستند دارای خواص ضد سرطانی هم هستند. . برخی سیب های جهش یافته مثل گرانی اسمیت دارای منبعی از گلایسمیک اسید هستند که این ترکیب میزان گلوکز خون را به آرامی بالا می برد و میتواند به عنوان یک منبع خوب در رژیم غذایی  بیماران دیابتی استفاده شود.

اهمیت بیشتر جهش های جوانه در تولید ارقام پا کوتاه ، مقاوم به سرما ، مقاوم به بیماری ها ، مقاوم به خشکی افزایش سختی گوشت میوه همچنین زودرس و دیررس و زودگل دهی و دی&